Σύναξη του Αρχαγγέλου Μιχαήλ του Ρουκουνιώτη

 Ημερομηνία Εορτής

8 Νοεμβρίου

Τύπος Εορτής

Σταθερή. Εορτάζει 8 Νοεμβρίου εκάστου έτους

Βιογραφία

Η Σταυροπηγιακή Μονή του Αρχαγγέλου Μιχαήλ του Ρουκουνιώτη [:πατριδωνυμικό επίθετο από το μικροτοπωνύμιο τα Ρουκουνά ή Ρούκουνα (ενν. κτήματα, όπου κτίστηκε η Μονή) + πατριδωνυμικό  επίθημα - ιώτης] ή απλά Μιχαήλης, βρίσκεται στην περιοχή Μεσά Νημοράκι στην Έρεικα της Σύμης και πανηγυρίζει στις 8 Νοεμβρίου. Βρίσκεται σε οροπέδιο δυτικά της πόλεως της Σύμης, και απέχει μισή περίπου ώρα πεζοπορία από τη Μονή. Σήμερα υπάρχει ασφαλτοστρωμένος αμαξιτός δρόμος, που καταλήγει στα Προπύλαια της Μονής.

Το αιωνόβιο φρουριακό μοναστήρι του Αρχαγγέλου Μιχαήλ Ρουκουνιώτη στη Σύμη είναι αφιερωμένο στην απόδοση τιμής και προσκυνήσεως των Ασωμάτων Δυνάμεων, Αρχαγγέλων και Αγγέλων και συγκεκριμένα του Παμμεγίστου Αρχαγγέλου Μιχαήλ.

Το μοναστήρι ιδιαίτερης αρχιτεκτονικής χτίστηκε τον 17ο αιώνα από Ιωννίτες Ιππότες, πάνω σε χαλάσματα παλαιότερου μοναστηριού, γεγονός που το καθιστά ένα από τα παλαιότερα χριστιανικά μνημεία στα Δωδεκάνησα. Επίσης, οι τοπικές παραδόσεις χρονολογούν τη Μονή περί τον 5ο μ.Χ. αιώνα, δίδοντάς της την πρώτη θέση στην κλίμακα του παλαιότερου χριστιανικού μνημείου της Σύμης. 

Μπαίνοντας ο επισκέπτης στον περίβολο της μονής, εντυπωσιάζεται με το ψηλό ομπρελόσχημο κυπαρίσσι που την κοσμεί.

Η ιδιαιτερότητα που κάνει το μοναστήρι του "Μιχαήλη", κατά τη Συμιακή ντοπιολαλιά, τόσο αξιοπρόσεκτο είναι η ύπαρξη δύο κυρίως ναών που βρίσκεται στο κέντρο και μάλιστα χτισμένοι ο ένας πάνω στον άλλο. Αυτό ερμηνεύεται ως αποτέλεσμα διάφορων κατασκευαστικών φάσεων από τον 14ο μέχρι τον 19ο αιώνα μ.Χ. Αρχικά οικοδομείται ο παλαιός Ναός και η παράδοση τον θέλει αφιερωμένο στην Αγία Τριάδα.

Αξιόλογα είναι τα ξυλόγλυπτα τέμπλα των δύο ναών, η φορητή εικόνα της Φιλοξενίας του Αβραάμ, ένα μικρό σκαλοπάτι από οικόσημο της περιόδου της Ιπποτοκρατίας και η εικόνα του Αρχαγγέλου Μιχαήλ του Ρουκουνιώτη.

Το γεγονός πως η παράδοση θέλει τον πρώτο Ναό αφιερωμένο στην Αγία Τριάδα, επαληθεύεται ίσως από την ύπαρξη σήμερα στη Μονή, της επιβλητικής και μοναδικής αρχιτεκτονικής τέχνης, μεγάλης Εικόνας της Φιλοξενίας του Αβραάμ, η οποία κεντρικά της Πρόσωπα έχει τρεις Αγγέλους, που συμβολικά αντιστοιχούν στα Τρία Πρόσωπα της Αγίας Τριάδος. Η τιμή προς τους Αγγέλους δι αυτού του τρόπου παραμένει εμφανής, ενώ παράλληλα διασφαλίζεται η απόκρυψη του Τριαδικού Δόγματος στους αμύητους.

Το Μοναστήρι του Ρουκουνιώτη, καλά προφυλαγμένο στην ορεινή ενδοχώρα του νησιού από τις συχνές εχθρικές επιδρομές, κατά τον 17ο αιώνα μ.Χ. βρίσκεται σε αρκετά μεγάλη ακμή και αίγλη. Αριθμεί οργανωμένη Μοναστική αδελφότητα, διαθέτει μεγάλη ιδιοκτησία καλλιεργήσιμης γης, ποιμνιοστάσια, πλούσια βιβλιοθήκη κ.τ.λ. Αλλά το σημαντικότερο, πρωτοστατεί στην πνευματική ζωή του νησιού, αναπτύσσοντας κορυφαία εθνική και εκκλησιαστική δράση. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Ηγούμενος της Μονής Ανανίας, το έτος 1684 μ.Χ., με απόφαση της Κοινότητας της Σύμης, εστάλη ως εκπρόσωπός της στην Πρέβεζα, όπου πέτυχε την σύναξη συμφωνίας με τον Ενετό στόλαρχο Φραγκίσκο Μοροζίνι, βάσεις της οποίας ο Βενετσιάνικος στόλος θα παρείχε προστασία στα Συμαϊκά σπογγαλιευτικά και εμπορικά πλοία, που μαστίζονταν από την λαίλαπα των πειρατών. Αναμφίβολα για όλους αυτούς τους λόγους, το Οικουμενικό μας Πατριαρχείο πιο αργότερα και συγκεκριμένα το έτος 1712 μ.Χ. εξυψώνει την Μονή σε Σταυροπήγιο.

Εδώ να κάνουμε μία παρένθεση εξηγώντας τον όρο "Σταυροπηγιακή Μονή". Σταυροπηγιακή Μονή λοιπόν, αποκαλείται το μοναστήρι που δεν υπάγεται στην οικεία Αρχιεπισκοπή, αλλά απευθείας στο Πατριαρχείο. Η λέξη προέρχεται από το συνθετικό σταυρός και πήγνυμι (προσκολλώ, συνάπτω) και σχετίζεται με παράδοση της Εκκλησίας, σύμφωνα με την οποία, όταν χτίζεται ο Ναός της Μονής, ο Πατριάρχης στέλνει Σταυρό που τοποθετείται στα θεμέλιά του. Η ενέργεια αυτή προσδίδει στη Μονή όλα τα σταυροπηγιακά προνόμια αλλά και υποχρεώσεις όπως να μνημονεύει τον Πατριάρχη αντί του τοπικού επισκόπου.

Συνεχίζοντας τα σημαντικότερα ιστορικά στοιχεία και γεγονότα της Μονής, οι ευλαβέστατοι Μοναχοί της, νωρίτερα αποδύονται σ' έναν αγώνα εξωραϊσμού του παλαιού Καθολικού και στα πλαίσια αυτά μεριμνούν για την κατασκευή «λατρευτικής» Εικόνας του Ταξιάρχη καθώς και της Εικόνας της Φιλοξενίας του Αβραάμ. Ζωγράφος είναι ο Στελιανός Γενίτης του Ιωάννου από τον Χάρακα (Ηράκλειο) της Κρήτης, ο οποίος το πιθανότερο μετά το έτος 1618 μ.Χ. έρχεται στην Σύμη και ιστορεί τις δύο Εικόνες. Το πολύ σπουδαίο στοιχείο είναι, ότι και στις δύο ενυπογράφως διασώζει το όνομά του.

Η μεγάλη εικόνα του Αρχαγγέλου Μιχαήλ του Ρουκουνιώτη που βρίσκεται στην Μονή είναι έργο μεγάλης καλλιτεχνικής αξίας. Η ασημένια επένδυση της εικόνας είναι αριστοτεχνική και έχει φιλοτεχνηθεί το 1734 μ.Χ. από τον Ιωάννη Πελοποννήσιο που ήταν ο σπουδαιότερος αργυροχρυσοχόος στο Ν.Α. Αιγαίο τον 18ο αιώνα μ.Χ. Η εικόνα αυτή έχει μία ιδιαιτερότητα: αστέρι με πολύχρωμες πέτρες στο μέτωπο του Αρχαγγέλου. Αυτή η διακοσμητική λεπτομέρεια ίσως αποτελεί μια μοναδικότητα στο ορθόδοξο αγιογραφικό χώρο. Πιθανόν με το αστέρι να ήθελε να συγκεκριμενοποιήσει την ουράνια υπόσταση του Αρχαγγέλου. Ο Ιωάννης Πελοποννήσιος δέκα έτη νωρίτερα επαργύρωσε και την Εικόνα του Πανορμίτη.

Αναμφίβολα αμφότερες αποτελούν σημαντικά δείγματα μεταβυζαντινής τέχνης και κοσμούν το Καθολικό της παλαίφατης αυτής Μονής μέχρι σήμερα. Κινούμενοι στην ίδια κατεύθυνση οι Πατέρες, οικοδομούν το νέο Καθολικό, που ουσιαστικά προσθήκη καθ' ύψος του υπάρχοντος αρχαιοχριστιανικού Ναού. Το έτος 1738 μ.Χ. ο Γρηγόριος Συμαίος, αγιογραφεί τον νεόδμητο αυτό Ναό, οι παραστάσεις του οποίου διασώζονται μέχρι σήμερα, αποτελώντας χαρακτηριστικά δείγματα παραγωγής της «αγιογραφικής Σχολής» της Σύμης, που κατά τους αιώνες αυτούς μεσουρανούσε.

Την ίδια εποχή το Καθολικό εμπλουτίζεται με αξιόλογης τέχνης ξυλόγλυπτο τέμπλο που φέρει δεσποτικές εικόνες, ωραίες μεταβυζαντινής τέχνης. Εντυπωσιακός παραμένει επίσης ο άμβωνας, ο οποίος στηρίζεται σε ξυλόγλυπτο ολόσωμο λέοντα. Άλλα ιδιαίτερα ξυλόγλυπτα στον Ναό, είναι το περίτεχνο εικονοστάσιο, που πλαισιώνει την επιβλητική Εικόνα του Αρχαγγέλου Μιχαήλ του Ρουκουνιώτου, η οποία πλέον μετεφέρθη στο νέο Ναό, ο Δεσποτικός Θρόνος και το Προσκυνητάρι. 

Εντός του φρουριακού εξωτερικού τοίχου, βρίσκονται τα κελλιά των Μοναχών, το Ηγουμενείο, η Τράπεζα και το Παρεκκλήσιο του Αγίου Σώζοντος. Εντυπωσιακή είναι ακόμη η Πύλη της Μονής, η οποία μετασκευάστηκε και διαμορφώθηκε σύμφωνα με την σχετική επιγραφή, επί του Ηγουμένου Νεοφύτου το έτος 1899 μ.Χ.

Γραφικότατο επίσης είναι το κυπαρίσσι του «Μιχαήλη», που βρίσκεται μερικά μέτρα ανατολικότερα από την Πύλη. Πρόκειται για ένα μοναδικό φυσικό δημιούργημα που αποτελεί σήμα κατατεθέν της Μονής, στη σκιά του οποίου μπορούν να φιλοξενηθούν δεκάδες προσκυνητές.

Η Μονή μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα μ.Χ. είχε ολιγομελή αδελφότητα και δικό της Ηγούμενο. 

Ιδιαίτερη μορφή μεταξύ των τελευταίων Ηγουμένων της, ήταν ο μακαριστός Αρχιμανδρίτης Μακάριος Μπάρβας. Ο Συμαίος αυτός Κληρικός κατείχε ικανή μόρφωση, την οποία απέκτησε κατά τα έτη των σπουδών του στο Ιεροδιδασκαλείο της Σάμου. Χρημάτισε Δημοδιδάσκαλος και παράλληλα Εφημέριος στη Χίο και την Σύμη. Τον διέκρινε ακατάβλητη αποφασιστικότητα, αυταπάρνηση και μεγάλη φιλοπατρία, αρετές που τον βοήθησαν να συνεχίσει και να επαυξήσει το ανακαινιστικό έργο των προκατόχων του. Κατά τα έτη 1920-1924 μ.Χ. χρημάτισε Ηγούμενος της Μονής του Πανορμίτη.

Από την θέση αυτή, και κινούμενος από ζήλο για την άνοδο της παρεχόμενης δευτεροβάθμιας παιδείας στη νεολαία του ιταλοκρατούμενου νησιού του, πραγματοποίησε περιοδεία στην ευημερούσα τότε παροικία των Συμαίων της Αλεξάνδρειας στην Αίγυπτο, απ' όπου συγκέντρωσε το υπέρογκο για την εποχή των 2.000 λιρών. Τα χρήματα αυτά διατέθηκαν αποκλειστικά για την αγορά Σχολικού κτιρίου στη Σύμη, το οποίο μέχρι σήμερα στεγάζει το Γυμνάσιο - Λύκειο του Νησιού το οποίο και ονομάζεται «Πανορμίτειο Γυμνάσιο». 

Ο Μακάριος με τις ενέργειές του αυτές, φαίνεται ότι απογοήτευσε κάποιους τοπικούς παράγοντες, των οποίων ο πλουτισμός βασιζόταν στο χαμηλό πνευματικό επίπεδο του λαού. Έτσι ανίερες μεθοδεύσεις και συκοφαντίες, δύο χρόνια αργότερα τον ανάγκασαν να παραιτηθεί από την Ηγουμενία του Πανορμίτη και να περιορισθεί στη Μονή Ρουκουνιώτη. Το 1934 μ.Χ. ανέλαβε εκεί Ηγούμενος και το 1939 μ.Χ. διορίστηκε Αρχιερατικός Επίτροπος Σύμης. Εκοιμήθη εν Κυρίω την 24η Οκτωβρίου 1945 μ.Χ. διάγοντας το 73ο της ηλικίας του και ετάφη στην Μονή του Ρουκουνιώτη. Το μεγαλύτερο τμήμα της περιουσίας του διέθεσε στους ενδεείς συμπατριώτες του.

Η Μονή το έτος 2010 μ.Χ. εντάχθηκε στο Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Κρήτη & Νήσοι Αἰγαίου» με τίτλο «Συντήρηση και Αποκατάσταση Σταυροπηγιακής Μονής Αρχαγγέλου Μιχαήλ Ρουκουνιώτη στην Σύμη». Οι εργασίες αποκαταστάσεως ξεκίνησαν τον Μάιο του 2011 μ.Χ. και ολοκληρώθηκαν τον Νοέμβριο του 2014 μ.Χ., με ευθύνη της 4ης Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων (νυν Εφορείας Αρχαιοτήτων Δωδεκανήσου). Κατά την διάρκειά τους αποκαταστάθηκε το σύνολο του Μοναστηριακού συγκροτήματος, ενισχύθηκαν οι υποδομές του φέροντος οργανισμού και συντηρήθηκαν οι τοιχογραφίες των δύο Καθολικών. Παράλληλα οργανώθηκε μόνιμη έκθεση στους χώρους της παλαιάς Τραπέζης (Τραπεζαρίας) και του Ελαιοτριβείου, στο πλαίσιο της οποίας τεκμηριώθηκαν, ψηφιοποιήθηκαν και συντηρήθηκαν αντικείμενο και αρχειακό υλικό.

Το Μοναστήρι σήμερα δεν έχει αδελφότητα Μοναχών. Διοικείται από Εφορεία που απαρτίζεται από τον Πρόεδρο που είναι Κληρικός της Ι. Μητροπόλεως και από λαϊκά Μέλη, που μεριμνούν για τις εν γένει ανάγκες. Οι χώροι της Μονής είναι επισκέψιμοι κάποιες μόνο ώρες της ημέρας. 

Ως τόσον προγραμματισμένες Ι. Ακολουθίες εκεί, πραγματοποιούνται τις ημέρες των Πανηγύρεων (8 Νοεμβρίου & 7 Σεπτεμβρίου), και τις Παρασκευές της Μ. Τεσσαρακοστής, η Ακολουθία των Χαιρετισμών της Θεοτόκου. Επίσης καθ' όλη την διάρκεια του έτους, πολλοί πιστοί τελούν Θ. Λειτουργίες ως τάξιμο στην Μονή, για τις αναρίθμητες ευεργεσίες που ο Μεγάλος Αρχάγγελος πρόσφερε απλόχερα στην ζωή τους. 

Αγιογραφίες / Φωτογραφίες

Πηγές

• Ορθόδοξος Συναξαριστής - www.saint.gr
• Άρθρο Πέπης Οικονομάκη με τίτλο "Μιχαήλ Ρουκουνιώτης: Το αιωνόβιο φρουριακό μοναστήρι της Σύμης γιορτάζει τον Αρχάγγελο" - Πεμπτουσία - www.pemptousia.gr
• Πανελλήνιο Σχολικό Δίκτυο - bloqs.sch.gr
• Ιερά Μητρόπολη Σύμης -