Όσιοι Ευθύμιος και Νεόφυτος κτήτορες της Μονής Δοχειαρίου Αγίου Όρους - Ιερά Μονή Δοχειαρίου Αγίου Όρους

Ημερομηνία Εορτής

9 Νοεμβρίου

Τύπος Εορτής

Σταθερή. Εορτάζει 9 Νοεμβρίου εκάστου έτους.

Ποιοι Εορτάζουν

Όσιος Ευθύμιος Κτήτορας της Μονής Δοχειαρίου Αγίου Όρους

Όσιος Νεόφυτος Κτήτορας της Μονής Δοχειαρίου Αγίου Όρους

Βιογραφία

Εὐθύμιον συνάμα τῷ Νεοφύτῳ

Τιμῶ κτίσαντας τὴν Μονὴν Ἀρχαγγέλων.

Ο Όσιος Ευθύμιος ήταν ο θείος του Οσίου Νεοφύτου. 

Ο Άγιος Ευθύμιος, Βυζαντινός ευγενής που καταγόταν από την Κωνσταντινούπολη, ήταν γνώριμος, φίλος και μαθητής του Αγίου Αθανασίου του Αθωνίτη και Hγουμένου της Μεγίστης Λαύρας. Διορίστηκε δοχειάριος, δηλαδή αποθηκάριος στην Ιερά Μονή Μεγίστης Λαύρας, φροντίζοντας με ζήλο και ακεραιότητα τις ανάγκες της αδελφότητας.

Αναζητώντας τη σιωπή ίδρυσε Μονύδριο στο Δαφνί στο όνομα του Αγίου Νικολάου , αλλά Σαρακηνοί πειρατές το κατέστρεψαν και ο ίδιος μετά βίας σώθηκε. Μη υποκύπτοντας στην απελπισία, ευχαρίστησε το Θεό που έσωσε τη ζωή του και τις ζωές των αδελφών. Αργότερα ήλθε στην τοποθεσία που σήμερα βρίσκεται η Μονή Δοχειαρίου και οικοδομεί πάλι Ναό στο όνομα του Αγίου Νικολάου. Κοντά δε στο ναό έκτισε και κελιά. Μετά από λίγο ήλθε και ο ανεψιός του, που τον εκείρε μοναχό και του εμπιστεύτηκε την ηγουμενεία της Μονής. Ο ίδιος, αφού πέρασε και το υπόλοιπο της ζωής του με ησυχία, απεβίωσε σε ηλικία 100 χρονών.

Ο δε ανεψιός του, ήταν γιος δούκα στα χρόνια των βασιλέων Νικηφόρου Φωκά και Ιωάννη Τσιμισκή (963 - 976 μ.Χ.). Επειδή είχε το χάρισμα της σοφίας, τον αγαπούσαν όλοι και ο βασιλιάς τον έκανε πρώτο γραμματέα του. Επειδή όμως ο θείος του ήταν στο Άγιο Όρος και ηγούμενος στη Μονή Δοχειαρίου, αγάπησε να έλθει σ' αυτόν και να γίνει μοναχός. Αφού εγκατέλειψε τα εγκόσμια, ήλθε στη Μονή και αφιέρωσε όλα του τα χρήματα σ' αυτή. Ο Άγιος Νεόφυτος, γινόμενος ηγούμενος, ανέπτυξε το μοναστήρι, προσελκύοντας νέους μοναχούς κα φροντίζοντας για την ευημερία του. Αντιμετώπισε δυσκολίες, αλλά στηριζόμενος στον Θεό, έλαβε θαυμαστή βοήθεια με τη μορφή χρυσού που βρήκε ο υποτακτικός του Βασίλειος. 

Ο Άγιος Νεόφυτος, μαθαίνοντας για μια συνωμοσία τριών μοναχών που επιδίωκαν να σκοτώσουν τον νεαρό για χάρη του χρυσού, έδειξε σοφία και συμπόνοια. Μετά τη θαυμαστή σωτηρία του νεαρού, αποκάλυψε τους ενόχους και αποκατέστησε τη δικαιοσύνη. Το μοναστήρι επανακατασκευάστηκε και έκτισε μεγαλύτερη εκκλησία και φρούριο στο Μοναστήρι για την ασφάλεια των μοναχών και ο Άγιος Νεόφυτος συνέχιζε να φροντίζει για την ευημερία του μέχρι που εκλέχθηκε πρωτοστάτης του Αγίου Όρους.

Μετά απ' αυτά παραιτήθηκε της ηγουμενίας και αναχώρησε ειρηνικά προς τον Κύριο, αφήνοντας πίσω του μια κληρονομιά αρετών και πνευματικής καθοδήγησης.

Ιερά Μονή Δοχειαρίου Αγίου Όρους

Πού βρίσκεται η Ιερά Μονή Δοχειαρίου

Η Ιερά Μονή Δοχειαρίου βρίσκεται στη δυτική πλευρά της χερσονήσου του Άθωνα και είναι το πρώτο παράκτιο μοναστήρι που θα συναντήσει κανείς, καθώς περιπλέει από την Ουρανούπολη προς τη Δάφνη, το επίνειο του Αγίου Όρους. Η Μονή βρίσκεται σε υψόμετρο 30μ. και σε απόσταση μίας ώρας από την Ιερά Μονή Ξενοφώντος και 15 χιλιόμετρα από τις Καρυές, την πρωτεύουσα του Αγίου Όρους.

Η Ιστορία της Ιεράς Μονής και Γενικές Πληροφορίες

Ο Άγιος Ευθύμιος ίδρυσε, τον 10ο αιώνα μ.Χ., ένα μονύδριο στη Δάφνη, αφιερωμένο στον Άγιο Νικόλαο. Όμως, στις αρχές του 11ου αιώνα μ.Χ, η Μονή καταστράφηκε και μεταφέρθηκε στη σημερινή της θέση.

Το σημερινό κτίσμα της Ιεράς Μονής Δοχειαρίου σχηματίζει ένα ακανόνιστο πεντάπλευρο, με τον αμυντικό της πύργο να εξέχει σε περίοπτη θέση στην ανατολική πλευρά. Στο κέντρο της μικρής επικλινούς αυλής δεσπόζει το Καθολικό, κτίσμα του 16ου αιώνα μ.Χ. Το φωτεινό και αξιοθαύμαστης ομορφιάς Καθολικό κοσμείται με εξαιρετικές τοιχογραφίες της Κρητικής Σχολής, πιθανότατα από τον Κρητικό ζωγράφο Τζώρτζη το 1568 μ.Χ.  Το τέμπλο και το κιβώριο είναι είναι ξυλόγλυπτα, πλούσια σε σχήματα και φυτικό διάκοσμο, και θεωρούνται τα ωραιότερα του Αγίου Όρους.

Η αμφιθεατρική θέση του μοναστηριού, τα κυπαρίσσια και η ξεχωριστή αρχιτεκτονική του, κατατάσσουν τη Μονή Δοχειαρίου ως ένα από τα πιο γραφικά μοναστηριακά συγκροτήματα του Αγίου Όρους. Σήμερα, η Ιερά Μονή Δοχειαρίου κατέχει την 10η θέση στην ιεραρχία των μοναστηριών του Αγίου Όρους.

Η Ιερά Μονή Δοχειαρίου αναφέρεται για πρώτη φορά στο δεύτερο Τυπικό του 1045 μ.Χ., στο οποίο εντοπίζεται η υπογραφή ενός ηγούμενου με το όνομα Θεόδουλος «Θεόδουλος μοναχός και ηγούμενος της Δοχειαρίου».

Ο αυτοκράτορας Νικηφόρος Γ΄ Βοτανειάτης υπήρξε ένας από τους πρώτους ευεργέτες της Μονής Δοχειαρίου, ο οποίος βοήθησε οικονομικά τη Μονή και κάλυψε τα έξοδα για την επέκτασή της. Για το λόγο αυτό, ο αυτοκράτορας Νικηφόρος Γ΄ Βοτανειάτης θεωρείται ως συνιδρυτής της Μονής.

Στο τέλος του 11ου αιώνα, ο ηγούμενος της Μονής Άγιος Νεόφυτος ανακαίνισε και μεγάλωσε τη Μονή, προσδίδοντας νέο κύρος. Όπως συμπεραίνουμε από τα Τυπικά του Αγίου Όρους, η Μονή Δοχειαρίου βρισκόταν σε ακμάζουσα θέση κατά τους τρεις πρώτες αιώνες από την ίδρυσή της (10ος – 13ος αιώνας μ.Χ.).

Ωστόσο, στα τέλη του 13ου και αρχές 14ου αιώνα, η Μονή Δοχειαρίου βιώνει δυσκολίες λόγω πολλαπλών πειρατικών επιδρομών και υπεισέρχεται σε περίοδο παρακμής. Στις δύσκολες αυτές στιγμές, ο αυτοκράτορας Ιωάννης Ε´ Παλαιολόγος και ο ηγεμόνας της Σερβίας Στέφανος Δουσάν ενίσχυσαν σημαντικά τη Μονή.

Κατά τον 16ο αιώνα μ.Χ., ο ιερέας Γεώργιος από την Αδριανούπολη επισκέφθηκε τη Μονή Δοχειαρίου για να μονάσει και αφιέρωσε σε αυτή όλα του τα υπάρχοντα. Το 1570 μ.Χ. ο αυτοκράτορας Μιχαήλ Ζ΄ Δούκας και η μητέρα του, Ρωξάνδρα, σύζυγος του ηγεμόνα της Μολδοβλαχίας Αλεξάνδρου, ανέλαβαν την ανοικοδόμηση της Μονής εκ νέου, μετά από την έντονη περίοδο παρακμής στην οποία είχε περιέλθει η Μονή.

Στις αρχές του 17ου αιώνα μ.Χ., ανακαινίστηκε και ενισχύθηκε ο πύργος της Μονής, ενώ το 1660 μ.Χ. αναγνωρίσθηκε ως σταυροπηγιακή. Τον 18ο αιώνα μ.Χ. χτίστηκε το κωδωνοστάσιο της Μονής.

Κατά την περίοδο της Επαναστάσεως του 1821μ.Χ., η Ιερά Μονή Δοχειαρίου λεηλατήθηκε σφοδρά από τους Τούρκους, οι οποίοι βασάνισαν τους μοναχούς και έκλεψαν τα κειμήλιά της. Επιπλέον, η Μονή έχασε την πλειοψηφία της κινητής περιουσίας που διέθετε.

Πότε εορτάζει

Η Ιερά Μονή Δοχειαρίου αρχικά ήταν αφιερωμένη στον Άγιο Νικόλαο. Ωστόσο, ύστερα από διάφορα θαύματα των Αγίων Αρχαγγέλων Μιχαήλ και Γαβριήλ, αποφασίστηκε το μοναστήρι να πανηγυρίζει στη Σύναξη των Αρχαγγέλων.

Το μοναστήρι των Στρατιωτικών

Η Ιερά Μονή Δοχειαρίου θεωρείται ως το αγιορείτικο μοναστήρι των στρατιωτικών διότι οι προστάτες του είναι οι Αρχάγγελοι Μιχαήλ και Γαβριήλ, οι οποίοι είναι προστάτες της Πολεμικής Αεροπορίας. Κάθε χρόνο, στην εορτή του μοναστηριού, συρρέουν πλήθη προσκυνητών, μεταξύ των οποίων πάρα πολλοί στρατιωτικοί της Πολεμικής Αεροπορίας, από όλη την Ελλάδα.

Επιπλέον, η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας Γοργοϋπήκοου που βρίσκεται στο μοναστήρι, έχει κάνει δεκάδες θαύματα για το προσωπικό των Ένστολων Δυνάμεων και των Σωμάτων Ασφαλείας. Έτσι, η Ιερά Μονή Δοχειαρίου έχει λάβει το προσωνύμιο Αγιορείτικο Μοναστήρι των Στρατιωτικών.

Η Βιβλιοθήκη και τα Ιερά Κειμήλια που βρίσκονται στην Ιερά Μονή Δοχειαρίου

Η Παναγία Γοργοϋπήκοος

Παναγία η Γοργοϋπήκοος Ιεράς Μονής Δοχειαρίου Αγίου Όρους

Το σπουδαιότερο και πιο σημαντικό κειμήλιο είναι η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας της Γοργοϋπήκοου. Σύμφωνα με την παράδοση, κατά τον 17ο αιώνα μ.Χ. η Παναγία Γοργοϋπήκοος θεράπευσε έναν τυφλό, κι από τότε πολλοί ασθενείς προσεύχονται στην Παναγία για θεραπεία. 

Το 1664 μ.Χ. ο τότε τραπεζάρης Νεί­λος μοναχός περνώντας, όπως συνηθι­ζόταν, μπρο­στά από την εικόνα με δαδί αναμμένο για να πάει στην τρά­πε­­ζα, άκουσε τη φράση: «Άλλοτε να μην περάσεις από εδώ με δα­διά καπνίζοντας την εικόνα μου».  Ο τραπεζάρης όμως, που δεν κατάλαβε από που ήρθε η φωνή, δεν έδωσε σημασία και συ­νέχισε την τακτική του. Μετά όμως από μερικές ημέρες, και κα­τά την ώρα που είχε ακουσθεί η πρώτη φωνή, άκουσε πάλι φωνή να του λέει: «Α­μό­ναχε μοναχέ, ως πότε θα καπνίζεις ανευλαβώς και ατίμως την μορφή μου;», και  ταυτόχρονα έχασε το φως του. Τότε θυμήθηκε ο τραπεζάρης και την προη­γού­μενη φωνή, οπότε κατά­λα­βε ότι δεν πρόσεξε την εντολή της Παναγίας και δικαίως τιμωρή­θη­κε. Έκτοτε ο τυφλωθείς τραπεζάρης παρέμενε σε στασίδι απέναντι στην εικόνα παρακαλώντας την Θεοτόκο να τον συγχω­ρή­σει και να του χαρίσει το φως. Μετά από αρκετόν καιρό η Παναγία τον συγ­χώρησε, τον θεράπευσε και του είπε: «'Εγώ είμαι η Δέσποινα της Μονής, Θεο­­τόκος η Γοργοϋπήκοος και γοργώς υπακούουσα αυτούς που επικα­λούν­ται το όνομά μου». Την ταχεία αυτή ανταπόκριση της Θεοτό­κου στις αιτήσεις των πιστών υποδηλώνει και η ονομασία Γοργοϋπή­κοος. 

Η Παναγία Γοργοϋπήκοος βρίσκεται δεξιά από την είσοδο της Τράπεζας, μέσα σε ένα ιδιαίτερο εκκλησάκι, όπου καθημερινά ένας μοναχός ψάλλει την παράκληση προς την Παναγία.

Κάθε Σεπτέμβριο, συγκεκριμένα από τις 6-7 έως 14 Σεπτεμβρίου, η εικόνα της Παναγίας Γοργοϋπηκόου βγαίνει από το Άγιον Όρος και μεταφέρεται στο γυναικείο μετόχι της Παναγίας Θεοσκεπάστου στο Σοχό, Λαγκαδά Θεσσαλονίκης. Έτσι, πλήθος πιστών συρρέει για να προσκυνήσει τη θαυματουργή εικόνα της Παναγίας.

Το Σκευοφυλάκιο περιλαμβάνει διάφορα πολύτιμα κειμήλια, όπως ένα τμήμα του Tιμίου Ξύλου, λειψανοθήκες πολλών αγίων, ιερά Σκεύη, Άμφια και Μήτρες, άλλα χρυσοκέντητα υφάσματα, Σταυρούς ξύλινους και συρμάτινους, καθώς και άγια Δισκοπότηρα, Ευαγγέλια, Θυμιατά και Κανδήλια.

Στo Εικονοφυλάκιο της Μονής, που περιλαμβάνει φορητές εικόνες, βυζαντινές, μεταβυζαντινές και νεότερες, φυλάσσονται όσες εξ αυτών δεν είναι δυνατόν να παραμείνουν για λατρευτική χρήση στο Καθολικό και στα Παρεκκλήσια της, λόγω αριθμού ή ανάγκης συντήρησης.

H Βιβλιοθήκη της Ιεράς Μονής Δοχειαρίου που στεγάζεται στον πανύψηλο αρχαίο Πύργο της, περιέχει 395 καταλογογραφημένα χειρόγραφα, των οποίων 60 είναι περγαμηνά, και αρκετές δεκάδες  ακαταλογογράφητα. Ξεχωρίζει ένα Μηνολόγιο του 12ου αιώνος που είναι κοσμημένο με έπιπλα και αρχικά, καθώς επίσης και ωραίες παραστάσεις από τον βίο των Aγίων. Η Βιβλιοθήκη περιέχει επίσης και 5.000 περίπου έντυπα βιβλία. Στο αρχείο της Μονής φυλάσσονται 60 βυζαντινά έγγραφα 11ου μέχρι 15ου αιώνα μ.Χ., 100 περίπου έγγραφα 16ου και 17ου αιώνα μ.Χ. και ένας πολύ μεγάλος αριθμός  αταξινόμητων εγγράφων του 18ου και 19ου αιώνα . Φυλάσσονται ακόμη 900 Ρουμανικά και 1200 Τουρκικά έγγραφα.

Εκτός από το μετόχι της Παναγίας Θεοσκεπάστου στο Σοχό Θεσσαλονίκης, στην Ιερά Μονή Δοχειαρίου ανήκουν εννέα παρεκκλήσια. 

Ανάμεσά τους, της Παναγίας της Γοργοεπηκόου, με την ομώνυμη θαυματουργή εικόνα. Κτίστηκε το 1723 μ.Χ. και βρίσκεται δίπλα στην Τράπεζα.

Επίσης των Αγίων Τεσσαράκοντα Mαρτύρων. Το Παρεκκλήσιο προσκολλήθηκε έξω από τη βόρεια πλευρά του Καθολικού το έτος 1636 μ.Χ. 

Τα άλλα είναι της Kοιμήσεως της Θεοτόκου, του Ευαγγελισμού, του Αγίου Γεωργίου, των Αγίων Ταξιαρχών, των Τριών Ιεραρχών, των Αγίων Αναργύρων, του Αγίου Νικολάου. Έξω από τη Μονή βρίσκονται τα Παρεκκλήσια του Αγίου Oνούφριου, του Αγίου Νικολάου και της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος.

Επίσης, διαθέτει ένα Κελί των Αγίων Πάντων στις Καρυές, που χρησιμοποιείται ως Αντιπροσωπείο και διαθέτει και αρκετά Καθίσματα.

Αγιογραφίες / Φωτογραφίες

Πηγές

• Ορθόδοξος Συναξαριστής - www.saint.gr
• Ιστοσελίδα Athos Guide
• Ιστοσελίδα Μοναστηριακά Άγιον Όρος - www.monastiriaka.gr
• Ιστοσελίδα Ταξιάρχες Μοναστηριακά - www.taxiarxes-monastiriaka.gr
• Ιστοσελίδα Κέντρου Διαφυλάξεως Αγιορείτικης Κληρονομιάς
• Ιστοσελίδα monasticrepublic.com