Άγιος Μηνάς ο Μεγαλομάρτυρας ο Θαυματουργός

Αυγούστου 21, 2026

Άγιος Μηνάς ο Μεγαλομάρτυρας ο Θαυματουργός

Ημερομηνία Εορτής

11 Νοεμβρίου

Τύπος Εορτής

Σταθερή. Εορτάζει 11 Νοεμβρίου εκάστους έτους.

Πότε

; - 304 μ.Χ.

Πολιούχος

Καστοριά, Ηράκλειο Κρήτης, Σαλαμίνα, Ελευθερούπολη Καβάλας

Βιογραφία

Αἴγυπτος ὄντως, εἰ τέκοι, τίκτει μέγα.

Τμηθεὶς ἀληθὲς τοῦτο Μηνᾶς δεικνύει.

Μηνᾶς ἑνδεκάτῃ ἔτλη ξίφος γηθόσυνος κῆρ.

Πρόλογος

Στην ιστορία της Εκκλησίας έχουν λάμψει εξαιρετικές μορφές Αγίων και Μαρτύρων που την ελάμπρυναν με τα κατορθώματά τους τα υπεράνθρωπα. Άνθρωποι διαφόρων ηλικιών, παιδιά και άνδρες και γυναίκες και γέροι κατάλευκοι, διαφόρου μορφώσεως και κοινωνικής τάξεως, επαγγέλματος και καταγωγής, από τον ίδιο πόθο και τα ίδια ιδανικά κινούμενοι, έδωσαν τη ζωή τους για την αγάπη του Χριστού.

Μεταξύ όλων αυτών των πολυαρίθμων ταγμάτων των Μαρτύρων, είναι και η τάξις των στρατιωτικών. Μεγάλες μορφές όπως οι Μεγαλομάρτυρες Άγιος Δημήτριος, Άγιος Γεώργιος, Άγιος Ευστάθιος, Άγιος Μερκούριος και ο Άγιος Μηνάς κ.ά. κατέδειξαν ότι δεν έχει καμμιά σημασία η εργασία και η απασχόληση η καθημερινή για την αγιότητα και την Χριστιανική ζωή γενικότερα.

Το Πνεύμα το Άγιον «όπου θέλει πνει». (Ιωαν. γ' 8). Ανεξαρτήτως εποχής, τόπου και εθνικότητος, ηλικίας και φύλου. Επομένως και σήμερα, που η κοινωνία μας έχει ανάγκην κυρίως αγίων, αυτό πρέπει να γίνη ο διακαής πόθος μας και το ύψιστον ιδανικόν, ο αγιασμός μας, η ανάπτυξη αγίων, που θ' αποτελέσουν τα πρότυπα για το ηθικό ανέβασμα της κοινωνίας μας και των νέων μας ειδικώτερα.

Ο βίος του Αγίου Μηνά

Ο Άγιος Μηνάς γεννήθηκε στην Αίγυπτο στα μέσα περίπου του 3ου αιώνα μ.Χ. από γονείς ειδωλολάτρες. Ωστόσο, το ειδωλολατρικό περιβάλλον στο οποίο μεγάλωσε, δεν κατάφερε να σκληρύνει την καρδιά του η οποία, όταν ήλθε η στιγμή, σκίρτησε την φωνή του «ἐτάζοντος καρδίας καὶ νεφρούς» (Ψαλμοί 7,10) Θεού και έτσι, ο έφηβος ακόμη, Μηνάς έγινε χριστιανός.

Μεγαλώνοντας, επέλεξε να σταδιοδρομήσει στον Ρωμαϊκό στρατό, στο ιππικό τάγμα των Ρουταλικών, υπό τη διοίκηση του Αργυρίσκου. Η έδρα της μονάδας του ήταν στο Κοτυάειον (σημερινή Κιουτάχεια) της Μικράς Ασίας. Εκεί ο Μηνάς διακρίθηκε και για την φρόνησή του αλλά και για το ανδρείο του φρόνημα και γι' αυτό έχαιρε εκτιμήσεως στο κύκλο των στρατιωτικών.

Δυστυχώς όμως, τρεις αιώνες μετά την έλευση του Χριστού και ο παλαιός κόσμος ακόμη δεν ήθελε να δεχθεί το λυτρωτικό μήνυμα της Αναστάσεως, παραμένοντας αυτάρεσκα, εγωιστικά και αυτοκαταστροφικά προσκολλημένος στη φθορά και στο σκοτάδι. Οι αυτοκράτορες της Ρώμης άρχισαν και πάλι πρὸς κέντρα λακτίζειν» (Πράξεις 26,14). Ο Διοκλητιανός και ο Μαξιμιανός διέταξαν διωγμό των λογικών προβάτων του Χριστού, διωγμό ο οποίος κράτησε από το 303 έως το 311 μ.Χ. Έτσι, οι Ρωμαίοι στρατιώτες διατάχθηκαν να συλλαμβάνουν και να τυραννούν τους χριστιανούς προσπαθώντας να τους κάνουν να αλλαξοπιστήσουν. Αυτή ήταν και η πρώτη κρίσιμη στιγμή κατά την οποία ο Μηνάς κλήθηκε να πει «το μεγάλο ναι ή το μεγάλο όχι». Η πίστη του στον Χριστό νίκησε την κοσμική «σύνεση» και λογική.

Ο Άγιος δεν άντεξε, πέταξε στη γη την στρατιωτική του ζώνη απεκδυόμενος μ’ αυτόν τον τρόπο την ιδιότητα του στρατιώτη - διώκτη των χριστιανών, και διέφυγε στο παρακείμενο όρος. Εκεί ασκήτευε, προτιμώντας την συντροφιά των θηρίων της φύσης από την συντροφιά των αποθηριωμένων ειδωλολατρών. Εκεί, «ἐν ἐρημίαις πλανώμενος καὶ ὄρεσι καὶ σπηλαίοις καὶ ταὶς ὀπαὶς τῆς γῆς» (Προς Εβραίους 11,38), έζησε επί αρκετό διάστημα με νηστεία, αγρυπνία και προσευχή. Η ασκητική ζωή και η ησυχία εθέρμαναν την καρδιά του ανάβοντας τον θείο έρωτα και τον πόθο του μαρτυρίου.

Έτσι, σε ηλικία πενήντα περίπου ετών, μετά από θεία αποκάλυψη ότι είχε φτάσει η ώρα του μαρτυρίου, κατέβηκε στην πόλη, σε μέρα ειδωλολατρικού πανηγυριού και με παρρησία, εν μέσω των μαινομένων ειδωλολατρών, ομολόγησε τον Χριστό ως τον ένα και αληθινό Θεό, μυκτηρίζοντας τα κωφά και αναίσθητα είδωλα. Συνελήφθη και σύρθηκε δερόμενος μπροστά στον Πύρρο, τον διοικητή της πόλεως. Εκεί, μιλώντας με θάρρος, αποκάλυψε το όνομά του, την καταγωγή του, το στρατιωτικό του παρελθόν και, φυσικά, διεκήρυξε με τόλμη και αταλάντευτη επιμονή την πίστη του στον Χριστό. Οδηγήθηκε στη φυλακή και το πρωί της επομένης ημέρας, μετά το πέρας του ειδωλολατρικού πανηγυριού, τον παρουσίασαν και πάλι ενώπιον του ηγεμόνος ο οποίος τον κατηγόρησε ότι εξύβρισε τους θεούς και μάλιστα μπροστά του και ότι λιποτάκτησε από τον στρατό. Ο Άγιος αποδέχθηκε τις κατηγορίες χωρίς δισταγμό.

Ο Πύρρος, ευλαβούμενος στην αρχή την ηλικία και την ευκοσμία του, προσπάθησε με λόγια και υποσχέσεις αλλά και με απειλές στη συνέχεια, να τον αποσπάσει από την πίστη του Χριστού. Όταν οι προσπάθειές του προσέκρουσαν στην σταθερή άρνηση του Αγίου, διέταξε να τον υποβάλουν σε ανυπόφορα βασανιστήρια. Οι δήμιοι τον μαστίγωσαν τόσο πολύ ώστε άλλαξαν δύο και τρεις φορές οι μαστιγωτές του. Τον κρέμασαν και τον έγδερναν μέχρι που άρχισαν να φαίνονται τα εσωτερικά όργανα του Αγίου. Έπειτα, σαν να μην έφθαναν αυτά, έτριβαν το καταπληγωμένο του σώμα με τρίχινο ύφασμα και στο τέλος τον έσερναν γυμνό και κατακρεουργημένο πάνω σε μεταλλικά αγκάθια. Όλα τα υπέμενε με γενναιότητα και καρτεροψυχία ο Μάρτυς του Χριστού, εφαρμόζοντας το Ευαγγελικό «καὶ μὴ φοβηθῆτε ἀπὸ τῶν ἀποκτεννόντων τὸ σῶμα, τὴν δὲ ψυχὴν μὴ δυναμένων ἀποκτείναι» (Ματθαίος 10,28).

Μάλιστα, την ώρα του μαρτυρίου, κάποιοι παλιοί συστρατιώτες του τον προέτρεπαν να θυσιάσει στα είδωλα λέγοντας ότι ο Θεός του θα τον δικαιολογήσει βλέποντας τα βασανιστήρια στα οποία τον υπέβαλλαν. Ο Άγιος αρνήθηκε αποφασιστικά και τους απάντησε ότι προσφέρει θυσία ακόμη και τον εαυτό του στον Χριστό, ο οποίος τον ενδυναμώνει για να υπομένει τις πληγές.

Ο ηγεμόνας, θαυμάζοντας την ευστοχία και την σοφία των απαντήσεων του Μάρτυρα, τον ρώτησε απορημένος πώς είναι δυνατόν ένας τραχύς στρατιώτης σαν αυτόν να μπορεί να απαντά κατ’ αυτόν τον τρόπο. Και ο Άγιος, με τη φώτιση του Θεού, του αποκρίθηκε ότι αυτή την ικανότητα την χαρίζει στους μάρτυρές του ο Χριστός, όπως έχει υποσχεθεί στο Ευαγγέλιο: «ὅταν δὲ προσφέρωσιν ὑμᾶς ἐπὶ τᾶς συναγωγᾶς καὶ τᾶς ἀρχὰς καὶ τᾶς ἐξουσίας, μὴ μεριμνᾶτε πῶς ἢ τί ἀπολογήσησθε ἢ τί εἴπητε. Τὸ γὰρ Ἅγιον Πνεῦμα διδάξει ὑμᾶς ἐν αὐτῇ τὴ ὥρα ἃ δεῖ εἰπειν» (Λουκά ιβ’, 11-12).

Τότε, απελπισμένος ο τύραννος, διέταξε να τον αποκεφαλίσουν. Βαδίζοντας προς τον τόπο της εκτέλεσης ο Άγιος πρόλαβε να ζητήσει από κάποιους κρυπτοχριστιανούς να μεταφέρουν το λείψανό του στην Αίγυπτο.

Ο αποκεφαλισμός του έγινε την 11η Νοεμβρίου στις αρχές του 4ου αι. μ.Χ. (πιθανότατα το 304 μ.Χ.) και έτσι η ψυχή του πέταξε χαρούμενη προς τον Σωτήρα Χριστό τον οποίο τόσο επόθησε ο Άγιος και για τον οποίο θυσιάσθηκε. Οι δήμιοι άναψαν φωτιά για να κάψουν το σώμα του.

Ότι κατάφεραν οι χριστιανοί να περισώσουν από την πυρά το μετέφεραν στην Αίγυπτο και το έθαψαν κοντά στην Μαρεώτιδα λίμνη, νοτιοδυτικά της Αλεξάνδρειας.

Στο σημείο εκείνο σταμάτησε, κατά την παράδοση, η καμήλα που μετέφερε τα λείψανα αρνούμενη πεισματικά να προχωρήσει. Έτσι οι χριστιανοί κατάλαβαν ότι ήταν θέλημα Θεού να ενταφιασθούν εκεί τα λείψανα του Αγίου.

Η περιοχή του τάφου πολύ σύντομα εξελίχθηκε σε προσκυνηματικό - λατρευτικό κέντρο.

Ο Μέγας Κωνσταντίνος, όταν ήταν Πατριάρχης Αλεξανδρείας ο Μέγας Αθανάσιος, ανήγειρε ναό πάνω στον τάφο του Αγίου. Σε λίγα χρόνια δημιουργήθηκε εκεί εκτεταμένο κτιριακό συγκρότημα το οποίο περιελάμβανε δύο ναούς, μοναστήρι, ξενώνες και άλλες εγκαταστάσεις.

Περισσότερα για το Μαρτύριο του Αγίου Μηνά

Το 296 μ.Χ., αφού ο Άγιος Μηνάς είχε χαλυβδωθεί στη πίστη και είχε πάρει τις αποφάσεις του, μια ημέρα που στο Κοτύαιο γινόνταν επίσημες εκδηλώσεις, εμφανίζεται αυτόκλητος, κατακεραυνώνει τα είδωλα και διακηρύσσει την πίστη του στο Χριστό.

Όπως ήταν επόμενο, ο ηγεμόνας Πύρρος, ενώπιον του οποίου οδηγήθηκε ο Άγιος, μετά την πρώτη έκπληξη, προσπάθησε να τον μεταπείσει με υποσχέσεις και απειλές. Τα σωζόμενα Μαρτύρια ομιλούν διεξοδικά για την ανάκριση του Αγίου Μηνά και για τα όσα φοβερά βασανιστήρια ακολούθησαν. Ένα Μαρτύριο αναφέρει χαρακτηριστικά ότι ο μάρτυρας «κατανυγείς υπό της χάριτος του Θεού», μπήκε στο αμφιθέατρο με θάρρος πολύ, ψάλλοντας το Γραφικό «Ευρέθην τοις εμέ ζητούσιν, εμφανής εγενόμην τοις επ’ εμέ μη ζητουσι» (-Παρουσιάστηκα σ’ αυτούς που με ζητούν, έγινα φανερός σ’ αυτούς που δεν με ζητούν – πρβλ. Ησαΐας 65,1), ενώ σε ερώτηση του ηγεμόνα «ποιος είναι» απάντησε: «Εγώ δούλος ειμί του Χριστού του βασιλεύοντος εν ουρανώ και επί γης». Τελικά, αφού διαπιστώθηκε η ταυτότητά του και συνέχιζε να ομολογεί τη χριστιανική του πίστη, ρίχτηκε στη φυλακή.

Την επομένη έγινε δημόσια δίκη του στο στάδιο της πόλης, όπου και πάλι ο Μηνάς ομολόγησε ότι «δια το θέλειν με στρατεύεσθαι τω επουρανίω βασιλεί απέστην της προσκαίρου στρατείας ταύτης» και «δια την αγάπην του Χριστού ειλόμην μάλλον εν ερήμοις μετά θηρίων διατριβήν εχειν ή μεθ’ υμών απολέσθαι των μη ειδότων τον Θεόν». Δηλαδή: Επειδή ήθελα να γίνω στρατιώτης του Επουράνιου Βασιλιά, έφυγα από τον πρόσκαιρο τούτο στρατό και, από αγάπη για τον Χριστό, προτίμησα να ζω καλύτερα στις ερημιές μαζί με τα θηρία, παρά να χαθώ μαζί με σας, που δεν γνωρίζετε τον Θεό. Αφού μάταια πιέστηκε να θυσιάσει στους θεούς, ώστε να του συγχωρηθούν τα πάντα από την κοσμική εξουσία, στις απειλές για βασανιστήρια απάντησε: «Εγώ εύχομαι τω Βασιλεί των αιώνων ευαρεστήσαι και παρ’ αυτού τον στέφανον της αφθαρσίας λαβείν. Μη τοίνυν νομίσης ανύσαι τι δια των απειλών σου. Πασών γαρ μοι ων επηγγείλω βασάνων καταφρονώ» Δηλαδή: Εγώ προσεύχομαι να μπορέσω να ευαρεστήσω τον αιώνιο Βασιλιά και να πάρω από Αυτόν το στεφάνι της αφθαρσίας. Μην νομίζεις, λοιπόν, ότι θα κατορθώσεις τίποτε με τις απειλές σου. Όλα τα βασανιστήρια, που μου λες, τα περιφρονώ.

Στη συνέχεια, παρ’ ότι μαστιγώθηκε με δερμάτινα λουριά και το αίμα του πορφύρωνε τη γη, συνέχιζε και πάλι να ομολογεί με παρρησία τον Χριστό. Τα βασανιστήρια συνεχίστηκαν με τρίψιμο των πληγών με τραχιά τρίχινα υφάσματα, με το κάψιμο του σώματος του με αναμμένους δαυλούς επί δυό ώρες, αλλά ο Άγιος διακήρυσσε : «Αληθώς ουκ αισθάνομαι, βοηθόν έχων τον Κύριον ημών Ιησούν Χριστόν». Ακολούθησε το μαρτύριο επάνω σε «τριβόλους σιδηρούς», δηλαδή το σύρσιμο του σώματος επάνω σε στέρεα αιχμηρά καρφιά, με συνέπεια οι σάρκες του να ξεσχίζονται, αλλά και πάλι ο γενναίος Μηνάς έμενε σταθερός στην πίστη του.

Μετά από όλα αυτά ο Πύρρος εξέδωσε την καταδικαστική του απόφαση: «Μηνάν τον ακαθοσίωτον στρατιώτην, τον χριστιανόν υπάρχοντα, μη βουληθέντα είκειν τοις προστάγμασιν των αυτοκρατόρων και θύσαι τοις θεοίς, τη του ξίφους τιμωρία υποβληθήναι κελεύω και το λείψανον αυτού πυρί αναλωθήναι» Δηλαδή: Μήνας, ο ανόσιος στρατιώτης είναι χριστιανός και δεν θέλησε να υπακούσει στα προστάγματα των αυτοκρατόρων και να θυσιάσει στους θεούς, διατάζω να τιμωρηθεί με την ποινή του αποκεφαλισμού και το σώμα του να ριχτεί στη φωτιά.

Ο Άγιος, μόλις άκουσε τη θανατική καταδίκη του, «φαιδρά τη όψει και θαρσαλέω τω φρονήματι» (=με χαρούμενη την όψη και θαρραλέο φρόνημα) και χαιρετώντας όσους γνωρίμους του συναντούσε στον δρόμο, σαν να μην τον περίμενε τίποτε το λυπηρό, οδηγήθηκε στον τόπο του μαρτυρίου, στην τοποθεσία «Ποταμιά». Εκεί, σύμφωνα με το παράδειγμα χορείας όλης μαρτύρων, ύψωσε, όσο του επέτρεπαν οι καταβεβλημένες δυνάμεις του, τα χέρια προς τον ουρανό και είπε: «Ευχαριστώ σοι, Κύριε ο πατήρ του Χριστού, ότι ουκ εγκατέλιπές με, αλλ’ έδωκάς μοι ανεξάρνητον το όνομά σου διατηρήσαι. Και νυν εν τη ώρα ταύτη, δος μοι τελείως την υπομονήν, ίνα νίκος αράμενος κατά του τυράννου προσκυνήσω τω Βήματι του Χριστού σου». Δηλαδή: Σ’ ευχαριστώ, Κύριε, Πατέρα του Χριστού, γιατί δεν μ’ εγκατέλειψες και μ’ έκανες να κρατήσω το όνομά σου χωρίς να το αρνηθώ. Δώσε μου τέλεια υπομονή και αυτή την ώρα για να νικήσω τον τύραννο και να προσκυνήσω στο Βήμα του Χριστού σου.

Είπε αυτά, γονάτισε και άπλωσε τον αυχένα και ο δήμιος τον αποκεφάλισε. Το φοβερό μαρτύριο ακολούθησε και η πραγματοποίηση και της δεύτερης ποινής: Οι δήμιοι άναψαν φωτιά και έριξαν μέσα το σώμα του μακαρίου Μηνά. Ήταν, σύμφωνα με «σχεδόν ομόφωνη παράδοση», 11 Νοεμβρίου του έτους 296μ. Χ. (Με βάση όμως τις περισσότερες Αγιολογικές πηγές ήταν 11 Νεομβρίου 304 μ.Χ.)

Έτσι, «υπέρ φύσιν αλγηδόνων πείραν λαβών» κατά τον υμνογράφο Θεοφάνη τον Γραπτό, «αθλητικώς διαπρέψας, ως χρυσός εν πυρί δε δοκιμασθείς» κατά τον Κοσμά Μαϊουμά, ο Μηνάς, στρατεύθηκε, όπως επιθυμούσε, «τω επουρανίω Βασιλεί» και του δόθηκε, όπως αναφέρει στο εφύμνιο του Κοντακίου του προς τον Άγιο ο λίγο μεταγενέστερος του Ρωμανός ο Μελωδός ( γύρω στο 560 μ.Χ.):

«ο των μαρτύρων ακήρατος στέφανος».

Θαύματα του Αγίου Μηνά

Εκείνο που έδινε στον Άγιο Μηνά, όπως και σε όλους τους Αγίους του Θεού, τη δύναμη να υπερβαίνουν και την ίδια τη φύση, ήταν η υπέρ φύσιν αγάπη προς τον Χριστό. Ο έρωτάς τους προς Εκείνον τους έκανε να κυριαρχούν πάνω στην θεωρούμενη αξεπέραστη βία της φύσεως, διότι τους έστρεφε ολοκληρωτικά προς αυτόν. «Ο γαρ θείος έρως σου κατακρατήσας της φύσεως, λήθην, Μηνά, ενεποίει». Το έχουμε τονίσει επανειλημμένως: χωρίς την χάρη του Θεού, απόρροια της αγάπης προς Εκείνον, δεν μπορεί κανείς να υπομείνει τα μαρτύρια. «Η γαρ θεία χάρις συμπαρούσα, Μηνά, σε ενίσχυσε». Κι είναι επόμενο η χάρη αυτή βρίσκοντας δίοδο για τον κόσμο την διαφανή ύπαρξη του αγίου, να τον κάνει να προσφέρει θαυματουργίες.

Ένας από τους ασκητές της εποχής μας, ο γέρων Πορφύριος, είχε πει στα πνευματικά του τέκνα ότι μετά την κοίμησή του θα είναι πιο κοντά τους απ’ όσο ήταν εν ζωή, διότι πλέον δεν θα υπάγεται στους βιολογικούς νόμους του ανθρωπίνου σώματος. Έτσι και ο Άγιος Μηνάς, επί χίλια επτακόσια χρόνια τώρα μετά την εκδημία του, δεν έχει πάψει να βρίσκεται κοντά στους πιστούς, βοηθώντας όσους με πίστη και ελπίδα στον Θεό τον επικαλούνται.

Από τα πολλά θαύματα του Αγίου που διασώζει η παράδοση θα αναφερθούν στη συνέχεια λίγα και χαρακτηριστικά.

Ο άπληστος ξενοδόχος

Κάποιος χριστιανός από την Κωνσταντινούπολη, οδεύοντας για το πανηγύρι του Αγίου Μηνά και έχοντας μαζί του αρκετά χρήματα, κατέλυσε σε ένα ξενοδοχείο. Ο ξενοδόχος είδε τα ξένα χρήματα και, κυριευμένος από απληστία, σκότωσε τον προσκυνητή, τον διεμέλισε και έβαλε τα κομμάτια του σε μία σπυρίδα (ζεμπίλι). Ενώ σκεφτόταν που να θάψει τα μέλη του θύματός του για να μην αποκαλυφθεί το έγκλημα, καταφθάνει στο ξενοδοχείο ένας έφιππος στρατιώτης, ο Άγιος Μηνάς, και τον ρωτάει επίμονα πού βρίσκεται ο προσκυνητής. Ο ξενοδόχος τον διαβεβαιώνει ότι δεν γνωρίζει τίποτε αλλά ο Άγιος ξεπεζεύει, εισέρχεται στα ενδότερα του ξενώνα, βρίσκει την σπυρίδα, την φέρνει μπροστά του και τον ρωτάει με φοβερό και άγριο βλέμμα να του πει ποιος είναι ο νεκρός.

Τότε ο φονιάς έφριξε, πέφτοντας άφωνος και τρέμων στα πόδια του άγνωστου ιππέα. Ο Άγιος συνάρμοσε τα μέλη του θύματος, προσευχήθηκε και ανέστησε το νεκρό προσκυνητή παραγγέλνοντάς του να δοξάζει τον Θεό. Ο αναστημένος, σαν να είχε εγερθεί από τον ύπνο, κατάλαβε όσα έπαθε, εδόξασε τον Θεό και προσκύνησε τον Άγιο.

Μόλις ο φονιάς συνήλθε από τον τρόμο του και σηκώθηκε, του πήρε ο Άγιος τα κλεμμένα χρήματα και τα επέστρεψε στον προσκυνητή λέγοντάς του να συνεχίσει τον δρόμο του.

Έπειτα, για να ολοκληρώσει την ευεργεσία του Θεού, στράφηκε προς τον ξενοδόχο, τον έδειρε όπως του άξιζε, τον ενουθέτησε, του έδωσε συγχώρηση για το έγκλημά του προσευχόμενος γι’ αυτόν, καβάλησε το άλογό του και έγινε άφαντος. Τότε μόνο κατάλαβε ο ξενοδόχος ότι ο στρατιώτης αυτός ήταν ο Άγιος Μηνάς, γεγονός που θυμίζει την εμπειρία των δύο Αποστόλων κατά την πορεία τους προς Εμμαούς, με την συντροφιά του αναστημένου Χριστού. (Λουκά κδ’,31).

Η σωτηρία του υπηρέτη

Κάποιος πλούσιος χριστιανός έταξε στον Άγιο Μηνά να προσφέρει έναν ασημένιο δίσκο στο ναό του. Παρήγγειλε λοιπόν στον αργυροχόο δύο δίσκους και του ζήτησε στον μεν ένα να γράψει το όνομα του Αγίου στον δε άλλον το όνομα το δικό του. Επειδή όμως ο δίσκος ο προορισμένος για τον Άγιο έγινε λαμπρότερος και ωραιότερος, ο χριστιανός, από απληστία κινούμενος, δίχως να ντραπεί τον κράτησε για τον εαυτό του.

Ταξιδεύοντας λοιπόν στη θάλασσα, δείπνησε στο πλοίο χρησιμοποιώντας ασυλλόγιστα και χωρίς ευλάβεια τον δίσκο του Αγίου. Μετά το δείπνο ο υπηρέτης του ανευλαβούς χριστιανού προσπάθησε να πλύνει τον δίσκο στη θάλασσα με αποτέλεσμα να του πέσει στο νερό και να βυθισθεί. Τότε ο νεαρός υπηρέτης φοβήθηκε πολύ, σάστισε και, προσπαθώντας να πιάσει τον δίσκο, έπεσε κι αυτός στη θάλασσα.

Όταν ο κύριός του αντελήφθη το συμβάν, συναισθάνθηκε ότι πλήρωνε τα επίχειρα της απληστίας του και τυπτόμενος από την συνείδησή του, παρακαλούσε τον Θεό να βρει έστω το λείψανο του μικρού υπηρέτη του, τάζοντας να δώσει στο ναό του Αγίου Μηνά και τον δεύτερο δίσκο, και τα χρήματα που άξιζε ο χαμένος στη θάλασσα δίσκος. Αφού βγήκε στη στεριά περίμενε με αγωνία στην ακρογιαλιά μήπως και εκβρασθεί το πτώμα του υπηρέτη. Και ενώ παρατηρούσε τη θάλασσα, βλέπει τον μικρό να βγαίνει ζωντανός από το νερό κρατώντας στα χέρια του και τον ασημένιο δίσκο του Αγίου!

Ο πλούσιος έφριξε από το θαύμα και έβγαλε φωνή μεγάλη την οποία ακούγοντας οι επιβάτες του πλοίου βγήκαν όλοι έξω και, βλέποντας το συμβάν, ρωτούσαν τον υπηρέτη, που τους διηγήθηκε τα εξής: «Μόλις έπεσα στη θάλασσα, παρουσιάσθηκαν μπροστά μου τρεις άνθρωποι. Ο μεγαλύτερος από αυτούς φορούσε στρατιωτική στολή, ο άλλος ήταν νεαρός και ο τρίτος ήταν Διάκονος. Αυτοί οι τρεις με πήραν μαζί τους από τον βυθό και περπατώντας χθες και σήμερα, με έφεραν μέχρι εδώ».

Ο κύριος του παιδιού και οι επιβάτες του πλοίου ακούγοντας το εξαίσιο θαύμα, εδόξαζαν τον Θεό και εθαύμαζαν για τους τρόπους που χρησιμοποιεί προκειμένου οι άνθρωποι «εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθείν» (Προς Τιμόθεο Β' 3,7).

Οι τρεις που έσωσαν τον υπηρέτη ήταν ο Άγιος Μηνάς (ο στρατιωτικός), ο Άγιος Βίκτωρ (ο νεαρός, ☦11 Νοεμβρίου) και ο Άγιος Βικέντιος (ο Διάκονος, ☦11 Νοεμβρίου).

Οι δύο τελευταίοι Άγιοι εμαρτύρησαν την ίδια ημέρα με τον Άγιο Μηνά. Τον 2ο αι. μ.Χ.. ο Άγιος Βίκτωρ γδάρθηκε ζωντανός από τους ειδωλολάτρες και τον 3ο αι. μ. Χ. ο Άγιος Βικέντιος πέθανε έπειτα από σταύρωση και εξάρθρωση των μελών στην οποία τον υπέβαλαν οι βασανιστές του.

Το θαύμα στο Ηράκλειο της Κρήτης που έγινε το 1826 μ.Χ.

Ακόμη ένα θαύμα του Αγίου Μηνά έλαβε χώρα το 1826 μ.Χ. στο Ηράκλειο της Κρήτης, πόλη στην οποία ιδιαιτέρως τιμάται ο Άγιος. Το 1821 μ.Χ., μετά την έκρηξη της μεγάλης Ελληνικής Επανάστασης εναντίον των Τούρκων, οι κατακτητές προχώρησαν σε σφαγές χιλιάδων αμάχων σε πολλές περιοχές. Από τους πρώτους που πλήρωσαν με το αίμα τους την επανάσταση ήταν και οι κάτοικοι της Κρήτης. Μεταξύ των χιλιάδων θυμάτων ήταν ο Μητροπολίτης Κρήτης, οι Επίσκοποι Χανίων, Κνωσού, Χεροννήσου, Λάμπης, Σητείας κ.α. οι οποίοι εσφάγησαν, την 24η Ιουνίου 1821 μ.Χ., στον περίβολο του Μητροπολιτικού Ναού του Ηρακλείου. Μάλιστα ο ιερουργών ιερέας εσφάγη πάνω στην Αγία Τράπεζα!

Πέντε χρόνια αργότερα, το 1826 μ.Χ., οι Τούρκοι του Ηρακλείου σχεδίαζαν να προβούν σε σφαγή των Χριστιανών, και πάλι στον Μητροπολιτικό Ναό του Αγίου Μηνά, στις 18 Απριλίου, ημέρα του Πάσχα, την ώρα της Αναστάσιμης Θείας Λειτουργίας για να πιάσουν τους Χριστιανούς απροετοίμαστους. Για αντιπερισπασμό έβαλαν φωτιά σε διάφορα απομακρυσμένα σημεία της πόλης, ενώ οπλισμένα στίφη είχαν συγκεντρωθεί έξω από το ναό, περιμένοντας την ώρα της αναγνώσεως του Ευαγγελίου για να εισβάλουν και να αρχίσουν την σφαγή.

Μόλις όμως άρχισε η ανάγνωση εμφανίσθηκε ένας ασπρομάλλης ηλικιωμένος ιππέας που έτρεχε γύρω από το ναό κραδαίνοντας το ξίφος του και κυνηγώντας τους επίδοξους σφαγείς οι οποίοι τράπηκαν πανικόβλητοι σε φυγή. Έτσι σώθηκαν οι πολύπαθοι Χριστιανοί του Ηρακλείου από τον φοβερό κίνδυνο.

Οι Τούρκοι νόμισαν ότι ο καβαλάρης ήταν μουσουλμάνος πρόκριτος απεσταλμένος από τον Διοικητή της πόλης για να ματαιώσει την σφαγή. Όταν διαμαρτυρήθηκαν στον Διοικητή, αυτός τους διαβεβαίωσε ότι δεν γνώριζε τίποτε και μάλιστα διαπιστώθηκε ότι ο συγκεκριμένος πρόκριτος δεν είχε βγει καθόλου από το σπίτι του.

Κατάλαβαν τότε οι Τούρκοι ότι επρόκειτο για θαύμα του Αγίου Μηνά, κοινοποίησαν το γεγονός στους Έλληνες και από τότε οι Mουσουλμάνοι ηυλαβούντο πολύ τον Άγιο, προσφέροντας μάλιστα και δώρα στο ναό του. Το θαύμα αυτό του Αγίου Μηνά καθιερώθηκε να τιμάται στο Ηράκλειο την Τρίτη της Διακαινησίμου, οπότε και εκτίθεται σε προσκύνηση, κατά τον εσπερινό, λείψανο του Αγίου.

Το θαύμα στον πατήρ Γεώργιο

«Μεταξύ των αδικημένων Πατέρων της Εκκλησίας μας είναι και ο Οσιώτατος πατήρ Γεώργιος, ο Χατζη-Γεώργης, ο οποίος είναι ένας σύγχρονος Άγιος της εποχής μας, αλλά, μπορούμε να πούμε, και μεγάλος Άγιος, ανάλογα με την εποχή μας.», γράφει ο Γέρων Παϊσιος ο Αγιορείτης.

Ο Γέρων Χατζη-Γεώργης (1809 - 1886 μ.Χ.), «ο μέγας και περιβόητος ασκητής», ασκήτευσε στο Άγιον Όρος επί μακρό χρονικό διάστημα. Επί αρκετά χρόνια έμενε στην Κερασιά, στο μεγάλο Κελί του Αγίου Δημητρίου και Αγίου Μηνά, ως υποτακτικός του Παπα-Νεόφυτου στην αρχή και ως Γέρων της Συνοδείας από το 1848 μ.Χ. και έπειτα. «Κάποτε, ενώ ο Γέροντας ησχολείτο με το εργόχειρο, κατά λάθος κατάπιε μεγάλη βελόνα και προσευχήθηκε προς τον μεγαλομάρτυρα Μηνά.

Στάθηκε τότε ο άγιος ενώπιόν του, έβαλε το χέρι στον λαιμό του και έβγαλε την βελόνα».

Το θαύμα στο Ελ Αλαμέιν και η ιστορική νίκη το 1942 μ.Χ.

Το 1942 μ.Χ., κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι υπό τον Ρόμμελ δυνάμεις του Άξονα στην Αφρική είχαν καταφέρει να προελάσουν τόσο, ώστε να είναι ορατός ο κίνδυνος να φθάσουν στην Διώρυγα του Σουέζ.

Στην περιοχή του Ελ Αλαμέιν (αραβική παραφθορά του ονόματος του Αγίου Μηνά) βρίσκονταν τα ερείπια του ιερού ναού του Αγίου, τον οποίο είχε ανεγείρει ο Μέγας Κωνσταντίνος, όταν Πατριάρχης Αλεξανδρείας ήταν ο Άγιος Αθανάσιος, πάνω στον τάφο του Αγίου νοτιοδυτικά της Αλεξάνδρειας. Κοντά στο σημείο του αρχαίου ναού, οι αντίπαλες δυνάμεις προετοιμάζονταν για την αποφασιστική σύγκρουση, η οποία θα έκρινε, αν οι Σύμμαχοι θα κατάφερναν να παραμείνουν στην Αφρική.

Απεικόνιση του θαύματος του Ελ Αλαμέιν

Μεταξύ των συμμαχικών στρατευμάτων βρισκόταν και ελληνική στρατιωτική δύναμη, η οποία πήρε μέρος στις μάχες που διήρκεσαν από τις 23 Οκτωβρίου έως και τις 5 Νοεμβρίου 1942 μ.Χ. Ένα από τα βράδια εκείνα, πολλοί στρατιώτες είδαν τον Άγιο Μηνά να βγαίνει από τα ερείπια του ναού του οδηγώντας ένα καραβάνι με καμήλες, όπως απεικονίζεται σε μία από τις παλαιές αγιογραφίες του ναού του, και να μπαίνει μέσα στο στρατόπεδο των εχθρικών δυνάμεων.

Η εμφάνιση αυτή κατατρόμαξε τους Γερμανούς και υπονόμευσε καίρια το ηθικό τους, πράγμα που συνέβαλε καθοριστικά στη νίκη των συμμαχικών δυνάμεων. Σε ανταπόδοση της ευεργεσίας αυτής του Αγίου παραχωρήθηκε στο Πατριαρχείο Αλεξανδρείας ο τόπος εκείνος και ξανακτίσθηκε ο ναός καθώς και μοναστήρι του Αγίου Μηνά.


*Το ελληνικό στρατόπεδο με τη γαλανόλευκη στο Ελ Αλαμέιν σε φωτογραφία εποχής*

Ο Άγιος Παΐσιος για τον Άγιο Μηνά

Ερώτησε κάποιος τον Άγιο Παΐσιο:

«Γέροντα, πολύ συχνά χάνω πράγματα και μετά χάνω χρόνο να τα εύρω».

Και απήντησε ο Άγιος:

«Γιατί δεν επικαλείσαι τον Άγιο Μηνά που έχει “ειδικότητα” σ’ αυτό;

Ο Άγιος Μηνάς αμέσως φανερώνει ό,τι χάσαμε, χωρίς να έχει πολλές απαιτήσεις! Εγώ μία φορά, όταν ήμουν στο Κοινόβιο, είχα χάσει το κλειδί από το κελλί μου. Tότε κλειδώναμε τα κελλιά, γιατί μέσα στο Μοναστήρι κυκλοφορούσαν και διάφοροι κοσμικοί.

“Δεν πειράζει”, λέω, “θα πάω να το βρω στο μαραγκούδικο”.

Κοιτάζω, έλειπε το κλειδί και από το μαραγκούδικο.

Πάω στο βουρδουναριό, όπου έφτιαχνα τα σαμάρια γιά τα ζώα, και εκεί δεν βρήκα το κλειδί.

“Πού να πάω τώρα;”, λέω.

Άναψα τότε ένα κερί στον Άγιο Μηνά και αμέσως τo ευρήκα, εκεί που δεν τo περίμενα. Ένα κερί και εντάξει! Υποχρεώνονται οι Άγιοι με το κερί!!!»

Σε άλλη περίπτωση κάποτε είχε πει ο Άγιος Παΐσιος γιά τον Άγιο Μηνά:

«Τον Άγιο Μηνά, εγώ δεν ήξερα ότι τον εικονίζουν και καβαλλάρη.

Η μητέρα μου, που τον είχε δει μία φορά και της έδωσε απάντηση γιά ένα θέμα, μου είχε πει ότι, ο Άγιος Μηνάς είναι καβαλλάρης! Εγώ επέμενα και της έλεγα ότι μόνον ο Άγιος Δημήτριος και ο Άγιος Γεώργιος είναι καβαλλάρηδες.

«Όχι», μου έλεγε η μητέρα μου. «Αυτός που είδα ήταν με καστανό άλογο και μου είπε ότι είναι ο Άγιος Μηνάς. “Ποιός είσαι;”, τον ερώτησα. “Ο Άγιος Γεώργιος έχει άσπρο άλογο, ο Άγιος Δημήτριος κόκκινο, εσύ ποιός είσαι;”

“Ο Άγιος Μηνάς είμαι”, μου είπε!»

Το θαυματουργό αγίασμα και παραδόσεις σχετικά με τον Άγιο Μηνά

Ο Άγιος Μηνάς καταγόταν από την Αίγυπτο και οι ρίζες του ονόματός του φαίνεται ότι βρίσκονται στο Μένες, που παραπέμπει στον πρώτο Φαραώ της Ενωμένης Αιγύπτου και ιδρυτή της πρώτης Δυναστείας.

Υπάρχει πάντως και μία ενδιαφέρουσα παράδοση, σύμφωνα με την οποία η μητέρα του τον ονόμασε Μηνά, καθώς άκουσε όταν τον έφερε στο φως το 285 μ.Χ. στη Νίκαια, κοντά στη Μέμφιδα, μια φωνή που «Αμήν». Σύμφωνα με αυτήν, οι γονείς του, ο Ευδόκιος και η Ευθυμία, δεν είχαν παιδιά και παρακαλούσαν το Θεό να τους στείλει ένα. Μια μέρα, καθώς προσεύχονταν μπροστά στην εικόνα της Παναγίας, άκουσαν μια φωνή που έλεγε «Αμήν» και αυτό θεωρήθηκε θείο σημάδι ότι οι προσευχές τους είχαν εισακουστεί.

Ο Άγιος Μηνάς μαρτύρησε, σύμφωνα με την παράδοση, επί αυτοκράτορα Διοκλητιανού. Το σώμα του μεταφέρθηκε από την αδελφή του στην Αλεξάνδρεια με ένα πλοίο. Στα χρόνια του Αθανασίου της Αλεξάνδρειας, ο θρύλος αναφέρει ότι ένας άγγελος εμφανίστηκε στον Πάπα και τον διέταξε να τοποθετήσει το σώμα του Αγίου, που βρισκόταν σε μια εκκλησία της Αλεξάνδρειας, πάνω σε μια καμήλα και να το οδηγήσει μέσω της Λιβυκής ερήμου, όπως και έγινε. Η καμήλα σταμάτησε σε ένα πηγάδι κοντά στη λίμνη Μαρεώτιδα και αρνούταν να μετακινηθεί από εκεί. Και τότε οι πιστοί το θεώρησαν ως θεϊκό σημάδι, ότι το σώμα του Αγίου Μηνά, έπρεπε να ταφεί εκεί.

Υπάρχει και μια ακόμη παράδοση που θέλει το σώμα να μεταφέρεται ξανά από περιπέτειες προς την Αλεξάνδρεια και με τον ίδιο θαυματουργό τρόπο να επιστρέφει στον αρχικό τόπο ταφής. Για το λόγο αυτό, άλλωστε, ο Άγιος Μηνάς στις παλαιοχριστιανικές παραδόσεις εικονίζεται ανάμεσα σε δυο καμήλες. Σύμφωνα μάλιστα με μία παράδοση, το σώμα του τοποθετήθηκε σε μια σαρκοφάγο από ξύλο και ασήμι.

Πάνω από το μνήμα του οι πρώτοι χριστιανοί κατασκεύασαν κατά τη συνήθεια της εποχής ένα "μαρτύριο", το οποίο με τα χρόνια όσο επεκτεινόταν η λατρεία του Αγίου Μηνά μετεξελίχθηκε σε Βασιλική, από τις πιο φημισμένες του παλαιοχριστιανικού κόσμου. Η λατρεία του Αγίου Μηνά επικεντρώθηκε στην Αλεξάνδρεια και την ευρύτερη περιοχή, με ασθενείς από κάθε γωνιά του χριστιανικού κόσμου να καταφτάνουν στο τάφο του για να γιατρευτούν. Καθώς από το "μαρτύριο" του Αγίου ανάβλυζε αγίασμα, οι πιστοί έφεραν μαζί τους πήλινα φλασκιά, στα οποία αποτυπωνόνταν με σφραγίσματα η μορφή και το όνομά του, γραμμένο κατά κανόνα στα Ελληνικά, τα οποία ονομάζονταν "ευλογίες".

Πληθώρα από αυτά, τα έπαιρναν στις πατρίδες τους οι πιστοί για να δώσουν αγίασμα στους δικούς τους ανθρώπους, έχει βρεθεί σε ανασκαφές ανά τη Μεσόγειο και την Ευρώπη, από τη Χαϊδελβέργη της Γερμανίας ως τις Δαλματικές ακτές και από το Σουδάν ως τη Βρετανία, ενώ αρκετά εκτίθενται σε μουσεία ολόκληρου του κόσμου, όπως στο Λούβρο του Παρισιού και το Βρετανικό του Λονδίνου.

Και στη Δύση ο Άγιος Μηνάς εικονίζεται ως στρατιωτικός Άγιος, καθώς είχε αυτή την ιδιότητα ως υπήκοος της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ενώ στην Κρήτη παριστάνεται καβαλάρης πάνω στο γηγενές γεωργαλίδικο άλογό του.

Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Άγιος Μηνάς είναι ιδιαίτερα δημοφιλής σε πολλές πόλεις της Γερμανίας και της Ελβετίας, όπου λατρεύεται ως προστάτης των εμπόρων και των γεωργών, θεωρείται ιδιαίτερα θαυματουργός.

Ιστορικά στοιχεία για την λατρεία του Αγίου Μηνά στην Ευρώπη

Τα μέσα του 6ου αιώνα μ.Χ. ο αυτοκράτορας του Βυζαντίου Ιουστινιανός έστειλε στην Ιταλία τον Ναρσή, Αρμένιο ευνούχο Αρμένιο ευνούχο πραιπόζιτο (praepositus = προϊστάμενος, αρχηγός τού στρατού, έπαρχος) να την απαλλάξει από τις ορδές των Γότθων. Στη μάχη στα Απέννινα Όρη τής Ιταλίας εξόντωσε το στρατότών Οστρογότθων και τον αρχηγό τους Τωτήλα. Ο Αρμένιος στρατηγός έμεινε στην Ιταλία ως έπαρχος και εκεί απέθανε (552 - 553 μ.Χ.). (Βλ. Α. Α. Βασιλιέφ, Ιστορία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, Αθήναι, 1954, σ. 174 - 217).

Κατά τη διαμονή του στην Ιταλία ο Ναρσής οικοδόμησε στη Βενετία δυό εκκλησίες, όπως αναφέρουν Βενετοί χρονικογράφοι. Μιά καθιερωμένη στον Αγιο Θεόδωρο, που θεωρείται ο πρώτος προστάτης τής Βενετίας, η οποία καταστράφηκε κατά την Ναπολεόντιο περίοδο, και μιά άλλη δίκλιτη, καθιερωμένη στον Άγιο Γεμινιανό και τον Άγιο Μηνά η εκκλησία υπήρχε μέχρι τον 11ον αιώνα μ.Χ. ερειπωμένη, απέναντι στον 'Αγιο Μάρκο. (Βλ. το βιβλίο: Da Aquileia a Venezia, unamediazione tra l 'Europa el Oriente, da secolo II, a. C. a VI d. C. 1980, σ. 92).

Η οικοδόμηση από το Ναρσή στη Βενετία εκκλησίας αφιερωμένης στον Άγιο Μηνά, προϋποθέτει ότι υπήρχαν ήδη άλλες εκκλησίες τού Αγίου Μηνά στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία και πιθανόν στην ίδια την Κωνσταντινούπολη. Αργότερα, το 12ο αιώνα μ.Χ. (1182 μ.Χ.) αναφέρεται στην Κωνσταντινούπολη μονή τού Αγίου Μηνά, από την περιοχή ή ενορία τής οποίας ήταν η οικογένεια των αρχοντοπούλων Χορτάτζηδων, που εποίκισαν την Κρήτη τα Δώδεκα Αρχοντόπουλα, όπως αναφέρεται σε έγγραφο τού αυτοκράτορα Αλέξιου Κομνηνού, έτους αρπβ΄ (1182 μ.Χ.). (Βλ. «Χριστιανική Κρήτη», τόμ. Β΄, σ. 39).

Άγιος Μηνάς: Ο Προστάτης και Πολιούχος του Μεγάλου Κάστρου Ηρακλείου Κρήτης - Η λατρεία του Αγίου στην Κρήτη

Στις 11 Νοεμβρίου εορτάζει κάθε χρόνο ο Πολιούχος του Μεγάλου Κάστρου και μαζί η πόλη που συνέδεσε τη σύγχρονη ιστορία με τα θαύματα του Αγίου Μηνά του Μεγαλομάρτυρα, το Ηράκλειο, το Μεγάλο Κάστρο, η Κάντια.

Επίσημη υποδοχή για τον ύπατο αρμοστή Κρήτης, πρίγκιπα Γεώργιο, στον Άγιο Μηνά έγινε το 1899 μ.Χ. (από τον τιμητικό τόμο για τον Άγιο Μηνά, που φέρει την υπογραφή του Θ. Δετοράκη)

Από πότε λατρεύεται ο 'Αγιος Μηνάς στην Κρήτη; Δεν είναι γνωστό. Ούτε εκκλησία είναι γνωστή ούτε την πρώτη ούτε τη Β΄ Βυζαντινή περίοδο, όπως αναφέρεται προηγουμένως.

Πρώτη φορά αναφέρεται εκκλησία αφιερωμένη στον Άγιο Μηνά, σε έγγραφο του 1320 μ.Χ., δηλαδή το δεύτερο αιώνα τής Βενετοκρατίας. Ο αρχαιότερος κώδικας, που αναφέρει τις εκκλησίες και τα μοναστήρια τής Κρήτης, είναι το Catasticum Ecclesiarum e Monasteriorum di Comunis.

Τον κώδικα αυτό, τού οποίου το μισοκαταστρεμμένο πρωτότυπο είναι στο Archivio di Stato di Venezia, Duca di Candia, B, 13, Culto, τετράδιο 1 και αντίγραφό του στη Βιβλιοθήκη τού Αγίου Μάρκου τής Βενετίας, με την ένδειξη:Lat., Cl. IX, N° 179, coll. 3284), δεν βρέθηκε κανένας Κρητικός ερευνητής, του Ελληνικού Ιστιτούτου Βυζαντινών Σπουδών, να το μελετήσει και να το δημοσιεύσει.

Το 1959 μ.Χ., σε μελέτη : Συμβολή στην Εκκλησιαστική Ιστορία τής Κρήτης κατά τη Βενετοκρατία (Βλ. «Κρητικά Χρονικά», τόμ. ΙΓ΄, σ. 244-245) έγραφα, σχετικά με τον κώδικα αυτό: Το Κατάστιχο τών Εκκλησιών και Μοναστηρίων είναι μιά πλούσια και σπουδαιότατη συλλογή εγγράφων, σχετικών με εκκλησιαστικά, και κυρίως περιουσιακής φύσεως, ζητήματα, που, αν δημοσιευθεί καμμιά φορά, θα φέρει στο φώς άπειρα στοιχεία, άγνωστα μέχρι σήμερο, για την εκκλησιαστική ιστορία τής Κρήτης την περίοδο τής Βενετοκρατίας.

Το 1963 μ.Χ. ο Ιταλός Σιλβάνο Μπορσάρι, εξέδωσε ένα μικρό βιβλίο, με τον τίτλο: IIDominio Veneziano a Creta nelXIII secolo, στο οποίο έχει δημοσιεύσει ονόματα οικισμών, προσώπων κ.λπ. από το Κατάστιχο αυτό.

Αλλά την πλήρη και συστηματική δημοσίευση τού πολύτιμου αυτού ντοκουμέντου, για την Ιστορία τής Κρήτης γενικά, εξέδωσε τελευταία, το 1985 μ.Χ., ο Ζαχαρίας Τσιρπανλής, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, με τον ελληνικό τίτλο «Κατάστιχο Εκκλησιών και Μοναστηρίων τού Κοινού» (1243 - 1548), Συμβολή στη μελέτη τών σχέσεων Πολιτείας και Εκκλησίας, στη Βενετοκρατούμενη Κρήτη». Εκδόθηκε ως Παράρτημα ἀριθ.23, τής Επετηρίδος τής Φιλοσοφικής Σχολής «Δωδώνη», τού Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Αποτελείται από 490 σελίδες. Η ταξινόμηση τής εκδόσεως, τα διάφορα γενικά και ειδικά ευρετήρια, περιλήψεις τών εγγράφων στην ελληνική κ.λπ., σύστημα που ακολουθεί σε όλες τις εκδόσεις του – που αφορούν κυρίως την Κρήτη – καθιστούν εύκολη και άνετη τη χρήση του.

Στις σελίδες 284 και 270, σε έγγραφο αριθ. 225 του 1320 μ.Χ. αναφέρεται το χωριό Βασιλιές (Vaxilie), ενοικιασμένο από την Κοινότητα στο Νικόλαο Σταμάρη και στον Πέτρο Ματσαμούρντη (Maçamurdi). Ο Π. Ματσαμούρντη, αφού ορκίστηκε, ερωτήθηκε για τις εκκλησίες τού χωριού αυτού και απάντησε, ότι είναι μιά παλαιά εκκλησία, ερειπωμένη, ονομαζόμενη ΄Αγιος Ηλίας (Sanctus Ylias), που οικοδομήθηκε από το Johanninum Scopello πριν 24 χρόνια. Είναι και μιά άλλη ερειπωμένη ονομαζόμενη Παναγία (Sancta Maria), ως και μιά άλλη, ονομαζόμενη Αγιος Κύριλλος (Sanctus Kirolus), που την ξανακτίζει — τώρα και δύο χρόνια - ο Πέτρος Ματσαμούρντη.

Ο Μαρίνος Μαστροπέτρος (Marinus Maystro Piero) βεβαιώνει ότι υπάρχει μιά άλλη, παλαιά εκκλησία, ονομαζόμενη 'Αγιος Μηνάς, η οποία είναι χωρίς στέγη. Πότε κτίστηκαν οι παλιές αυτές εκκλησίες είναι άγνωστο. Πιθανότατο όμως είναι να είχαν κτιστεί τη Β΄ Βυζαντινή περίοδο, αφού ήταν ερειπωμένες τότε, το 1320 μ.Χ. Η εκκλησία τού Αγίου Μηνά, η οποία αναφέρεται άστεγη (discoperta), δεν eίναι απίθανο να κτιζόταν την εποχή εκείνη, στις αρχές τής Βενετοκρατίας, και, λόγω τών συνεχών επαναστάσεων, δεν πρόφθασαν να τη στεγάσουν.

Γεγονός είναι, ότι ο Άγιος Μηνάς και η εκκλησία του στην Κρήτη, αναφέρεται πρώτη φορά στο έγγραφο τού 1320 μ.Χ., στις Βασιλιές Τεμένους, αφού στο ίδιο Κατάστιχο, όπου αναφέρονται και οι εκκλησίες τού παλαιού Χάντακα και των προαστίων του, παλαιών και νέων, ως και οι εκκλησίες τής Paracandia, δεν αναφέρεται ούτε ο μικρός Αγιος Μηνάς ούτε η συνεχόμενη εκκλησία τής Παντάνασσας. Οι οποίες πρέπει να έχουν κτιστεί μεταξύ τών ετών 1320 μ.Χ. και αρχές τού 17ου αιώνα μ.Χ., οπότε φαίνεται να έγραψε ο παπά Ιωάννης Κομητάς τον κατάλογο τών εκκλησιών τού Χάντακα, στον οποίο αναφέρεται, αριθ. 32: Η Παναγία (εννοείται η Παντάνασσα) και ο ΄Άγιος Μηνάς, (Βλ. Gerola, Topografia delle chiese della città di Candia, "Bessarione", XXII, 1918, б. 248).

Στον ίδιο κατάλογο αναφέρεται και η εκκλησία τού Αγ. Ρόκκου, που ξέρομε ότι κτίστηκε, ύστερα από την τρομερή επιδημία τής πανώγλας, που διήρκεσε από το 1592 μέχρι το 1595 μ.Χ. (Βλ. Στεργ. Γ. Σπανάκη, Μνημεία Κρητ. Ιστ. τόμ. ΙΙΙ, σ. 96).

Ο ναός τού Αγ. Μηνά αναφέρεται και στον κατάλογο IV, αριθ. 60, τού ίδιου βιβλίου: Sancta Maria Chiria i Pandanasos, agios Minas, idest (=ήτοι) S. Menas).

Αν και αναφέρονται και οι δύο ναοί μαζί στους καταλόγους αυτούς, φαίνεται ότι δεν οικοδομήθησαν ταυτοχρόνως ως μία ενιαία δίκλιτος εκκλησία, ως συνήθως. Η δομή των, όπως φαίνεται σήμερο, είναι «ετερόχρονη», σε διαφορετικές εποχές, με στέγη ιδιαίτερη και σε χαμηλότερο ύψος η στέγη τού Αγίου Μηνά από τη στέγη τής Παντάνασσας, που μάλλον κτίστηκε πριν από τον Άγιο Μηνά.

Η Παντάνασσος και ο Άγιος Μηνάς ήσαν ερειπωμένες, περιορισμένης έκτασης και δεν προσήλκυσαν το ενδιαφέρον τών Τούρκων να τις κάμουν χαμάμι.

Η μικρή εκκλησία τού Αγίου Μηνά ετοιμάστηκε σύντομα και από τις 10 τού Νοέμβρη τού 1735 μ.Χ, που έγιναν τα εγκαίνια, ο Άγιος Μηνάς είναι πολιούχος τού Ηρακλείου και Μητρόπολη τής Κρήτης.

Στην καθιέρωση τού Αγίου Μηνά πολιούχου τής πόλης Ηρακλείου συνετέλεσαν και τα ακόλουθα γεγονότα, τής περιόδου τής Τουρκοκρατίας.

Τα εγκαίνια τής εκκλησίας τού Αγ. Μηνά και οι θρησκευτικές εκδηλώσεις τών Χριστιανών, ύστερα από ένα αιώνα σχεδόν (66 χρόνια) Τουρκοκρατίας, εξερέθισαν τον τουρκικό όχλο τού Ηρακλείου. Ύστερα από μερικές ημέρες πυροβόλησαν και λιθοβόλησαν την είσοδο τής μητρόπολης. Όταν πληροφορήθηκε ο πασάς το γεγονός εκάλεσε τούς αγάδες, τούς ουλεμάδες, τούς αρχηγούς τών γενιτσάρων και τούς είπε ότι δεν πρέπει να επαναληφθούν αυτά τα έκτροπα.

Αλλά οι φανατικοί Τούρκοι επιμένουν και υποβάλλουν στον πασά αναφορά τών περιοίκων στο ναό, ότι δεν ανέχονται την εκκλησία στο μαχαλά των. Ο πασάς δεν έδωσε σημασία στην αναφορά και υποβάλλουν δεύτερη, αναφέροντες ότι είναι μεγάλο αμάρτημα να βρίσκεται εκκλησία μπροστά στο τζαμί (εννοούν το Αγιά Κατερίνα τζαμισί) γιατί καταστρέφεται το τζαμαέτι (= το μουσουλμανικό στοιχείο).

Ο πασάς διόρισε επιτροπή να εξετάσει το ζήτημα, εάν συντρέχει, σύμφωνα με τούς θρησκευτικούς κανόνες, περίπτωση να κλείσει η εκκλησία. Η επιτροπή εξέτασε το ζήτημα και είπε ότι δεν συντρέχει λόγος να απαγορευθεί το εκκλησίασμα τών Χριστιανών. Ύστερα από τη γνωμοδότηση αυτή εκδόθηκε διαταγή τού πασά να μην υποβάλει κανείς παρόμοια αναφορά, για το κλείσιμο τής εκκλησίας, γιατί η ποινή στους παραβάτες θα είναι δήμευση τής περιουσίας των και θάνατος.

Την εύνοια αυτή τού πασά, για την ασφάλεια και τη λειτουργία τού μητροπολιτικού ναού, οι Χριστιανοί πίστεψαν ότι ήταν και ήταν θαύμα τού Αγίου Μηνά.

Η λειτουργία τού μητροπολιτικού ναού και ο εκκλησιασμός τών Χριστιανών συνεχίστηκε μέχρι τις παραμονές τής επανάστασης τού 1821. Αρκετοί ιερωμένοι είχαν μυηθεί απο τη Φιλική Εταιρία. Μεταξύ αυτών ήταν και ο μητροπολίτης Κρήτης Γεράσιμος Παρδάλης. Σχετική επιστολή του βρέθηκε στο αρχείο τού Πατριάρχη Γρηγορίου Ε΄, ύστερα από τον απαγχονισμό του.

Ο πασάς τού Ηρακλείου θα πληροφορήθηκε τούτο και ανάγκασε το μητροπολίτη να καλέσει στην πόλη τούς επισκόπους και τούς ηγουμένους τών μοναστηρίων. Στις 24 τού Ιουνίου είχαν συγκεντρωθεί στη μητρόπολη και πολλοί Χριστιανοί και οι εξαγριωμένοι Τούρκοι όρμησαν και έσφαξαν το μητροπολίτη Γεράσιμο Παρδάλη, τούς επισκόπους Κνωσού Νεόφυτο, Χερρονήσου Ιωακείμ, Λάμπης Ιερόθεο, Σητείας Ζαχαρία, Διουπόλεως Καλλίνικο, πολλούς ηγουμένους και κληρικούς και περί τούς οκτακόσους πολίτες Χριστιανούς, που συναντούσαν στους δρόμους.

Οι συστηματικές σφαγές σε όλη την Κρήτη, από τη Σητεία μέχρι το Σέλινο, ξεσήκωσαν και τούς πιό συντηρητικούς Χριστιανούς, να υπερασπιστούν την ίδια τη ζωή των, με κάθε τρόπο. Οι επιτυχίες τών επαναστησάντων Χριστιανών τρομοκράτησαν τούς Τούρκους τών επαρχιών, εγκαταλείψαν τα χωριά των και κλείστηκαν στις οχυρωμένες πόλεις. Οι λίγοι Χριστιανοί τών πόλεων ζούσαν σε διαρκή αγωνία, μέσα σε ένα εξαγριωμένο όχλο Τούρκων, που έβλεπαν τούς χθεσινούς ραγιάδες να σηκώνουν κεφάλι, προμήνυμα τού τέλους τής κυριαρχίας των.

Το Πάσχα τού 1826 μ.Χ, στις 18 τού Απρίλη, λίγοι Χριστιανοί, που είχαν απομείνει στην πόλη, εκκλησιαζόταν τα μεσάνυκτα, στο μικρό μητροπολιτικό ναό τού Αγίου Μηνά. Οι Τούρκοι διάλεξαν την ώρα εκείνη, που ήταν συναγμένοι στην εκκλησία και ήταν εύκολο να τούς σφάξουν όλους, άοπλους, όπως ήταν. Έβαλαν φωτιά στις χριστιανικές συνοικίες και συγκεντρώθηκαν γύρω από την εκκλησία, έτοιμοι για τη σφαγή.

Τη στιγμή εκείνη βλέπουν ένα ηλικιωμένο αξιωματικό, καβαλάρη σε άλογο, απειλητικό, με το σπαθί γυμνό, που η μορφή του ομοίαζε καταπληκτικά με το πρωτοπαλήκαρό των, τον Αγιάν αγά. Οι Τούρκοι, διωκόμενοι από τον καβαλάρη διασκορπίστηκαν. Την επομένη πήγαν στο διοικητή καικι διαμαρτυρήθηκαν, επειδή έστειλε τον αρχηγό τους και τούς εμπόδισε να σφάξουν τούς Χριστιανούς εκκλησιαζόμενους. Δεν είναι γνωστό τι απάντησε ο πασάς. Όμως η σφαγή τών Χριστιανών αποσοβήθηκε μέ την επέμβαση τού καβαλάρη.

Οι εκκλησιαζόμενοι έφυγαν τρομαγμένοι όλοι, φοβούμενοι ότι θα επιστρέψουν οι Τούρκοι. Τη λειτουργία συνέχισε, εντελώς μόνος του, ο μητροπολίτης Καλλίνικος. Και αυτός ο διάκος του έφυγε. Η παράδοση λέει, ότι ο διοικητής πασάς δεν έδωσε διαταγή σε κανένα και ότι ο Αγιάν αγάς, την ώρα εκείνη τού γεγονότος, κοιμούνταν στο σπίτι του. Ότι ο καβαλάρης ήταν ο ίδιος ο ΄Αγιος Μηνάς, που απότρεψε τη σφαγή τών εκκλησιαζομένων, στην εκκλησία του.

Αυτό ήταν ένα πραγματικό θαύμα του Αγίου Μηνά να γίνει προστάτης των! Οι Χριστιανοί είδαν τον Άγιο Μηνά μεταμφιεσμένο σε Αγιά Αγιά και πραγματικά ήταν ο προστάτης των, ο σωτήρας των. Πίστεψαν στο θαύμα του Αγίου.

Το γεγονός αυτό έδωσε αφορμή να εικονίζεται ο Άγιος Μηνάς έφιππος, ως Ρωμαίος στρατηγός, και όχι όπως τις Ευλογίες της Μαρεώτιδος, ανάμεσα σε δυο καμήλες.

Ο γνωστός λόγιος του 19ο αιώνα μ.Χ., που έζησε το θαύμα παιδί, Στέφανος Νικολαΐδης, σύνθεσε Ακολουθία του Αγίου Μηνά, που ψάλλεται την Τρίτη τής τής Διακαινησίμου στη μικρή εκκλησία τού Αγίου. Το Απολυτίκιο:

Τον φρουρόν Ηρακλείου δεύτε νυν πάντες Ορθοδόξων τε άμα τον αντιλήπτορα

ευφημήσωμεν, πιστοί, Μηνάν τον ένδοξον, ότι κατήσχυνε λαμπρώς, τας ορδάς

τών ασεβών, συντρίψας τούτων τα τόξα· πρεσβεύει δε τω Κυρίω ελεηθήναι τας

ψυχάς ημών.

Έτσι καθιερώθηκε η μικροσκοπική εκκλησία τού Αγίου Μηνά Μητροπολιτικός και Πολιούχος ναός τής πόλης από το 1735 μ.Χ. αντί τού Κρητικού Αποστόλου Τίτου.

Ενδεικτικότερα Μοναστήρια και Εκκλησίες αφιερωμένα στον Άγιο Μηνά

Το μοναστήρι του Ντέιρ Αμπού Μηνά (Αγίου Μηνά) στην Αίγυπτο

Ιδρύθηκε γύρω από τη Βασιλική και ήταν το σημαντικότερο κέντρο προσκυνητών στην Ανατολή τον 5ο και τον 6ο αιώνα μ.Χ. Η πόλη που αναπτυσσόταν γύρω από το μοναστήρι ήταν ένα πραγματικό μυστήριο ως το 1905 μ.Χ., οπότε ο Γερμανός αρχαιολόγος Καρλ Μαρία Κάουφμαν, ταξιδεύοντας από την Αθήνα στη Βόρεια Αφρική μέσω Αλεξάνδρειας και Μαρεώτιδας, έφτασε στην περιοχή. Η πόλη με τα έργα τέχνης, που είχαν περιγραφεί με θαυμασμό από τον Άραβα γεωγράφο Αλ Μπάκρι τον πρώιμο 11ο αιώνα μ.Χ, έμοιαζε με θρύλο, αφού τίποτα από αυτήν δεν είχε ανακαλυφθεί, εκτός από κάποια επιφανειακά ίχνη που δεν μπορούσαν να ταυτιστούν. Όμως, ο Κάουφμαν ήταν σίγουρος ότι βρισκόταν στα ίχνη του μοναστηριού.

Ο τάφος του Αγίου Μηνά ήταν από τα πρώτα μνημεία που εντοπίστηκαν. Σε αυτόν οδηγούσαν 30 μαρμάρινα σκαλοπάτια, ενώ το επίπεδο της τετράκογχης κρύπτης, γνωστή ως "Mari Mina", βρισκόταν δέκα μέτρα κάτω από το Ιερό της Βασιλικής, που είχε κατασκευαστεί στα χρόνια του αυτοκράτορα Κωνσταντίνου, από τον Αθανάσιο τον Μέγα. Η κατασκευή της εκκλησίας χρηματοδοτήθηκε από τους αυτοκράτορες Αρκάδιο και Θεοδόσιο το Β', ενώ η ολοκλήρωσή της έγινε το 412 μ.Χ, την εποχή του αυτοκράτορα Ζήνωνα.

Για να αντιληφθεί κανείς τη σημασία του μοναστηριού στον αρχαίο κόσμο, οι μελετητές το συγκρίνουν με τη φήμη της σημερινής Λούρδης στη Γαλλία. Ο Κάουφμαν, ανασκάπτοντας το μνημειακό σύνολο, επιβεβαίωσε τις πληροφορίες που είχαν διασώσει οι ιστορικές πηγές. Το μοναστήρι καταστράφηκε για πρώτη φορά το 619 μ.Χ, κατά την εισβολή των Περσών.

Το 628 μ.Χ. υπέστη σοβαρές καταστροφές, όταν ο αυτοκράτορας Ηράκλειος κατατρόπωσε τους Πέρσες και κατέστρεψε τα αιγυπτιακά θρησκευτικά κτίσματα. Μετά τους Άραβες, οι έριδες ανάμεσα σε ορθόδοξους και κόπτες για την κυριότητα του ναού έδωσαν την ευκαιρία σε βεδουίνους να τον λεηλατήσουν. Κατά τραγική ειρωνεία, ό,τι δεν κατέστρεψε ο άνθρωπος το έκανε η φύση, αφού η πηγή με το αγιασμένο νερό διάβρωσε το έδαφος, με αποτέλεσμα να καταστραφεί το μοναστήρι του Ντέιρ Αμπού Μηνά.

Σήμερα σώζεται ως αρχαιολογικός χώρος και μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO.

Ιερός Μητροπολιτικός Ναός του Αγίου Μηνά στο Ηράκλειο Κρήτης

Ἡ ἀποδεκατισμένη χριστιανικὴ κοινότητα τοῦ Ἡρακλείου ἀναπτύχθηκε κυρίως μετὰ τὴν περίοδο τῆς αἰγυπτιακῆς κατοχῆς (1830-1840 μ.Χ.) καὶ μετὰ τὶς παραχωρήσεις τοῦ Χάττι Χουμαγιούν τὸ 1856 μ.Χ. Δύο χρόνια ἀργότερα, τὸ 1858 μ.Χ., ὁ Σουλτάνος παραχώρησε στὴν Κρήτη θρησκευτικά, διοικητικά, φορολογικὰ καὶ δικαστικὰ προνόμια. Αὐτὸ τὸ γεγονὸς τῶν προνομίων, ἡ συνεχὴς αὔξηση τοῦ πληθησμοῦ, τοῦ ὁποίου τὴ θρησκευτικὴ ζωὴ δὲν μποροῦσε νὰ ἐξυπηρετήσει πιὰ ὁ μικρὸς ναὸς τοῦ Ἁγίου Μηνᾶ, καὶ ὁ καταστροφικὸς σεισμὸς τοῦ 1856 μ.Χ. ἔκαναν ἐπιτακτικὴ τὴν ἀνάγκη ἀνέγερσης νέου μεγάλου μητροπολιτικοῦ ναοῦ. Πρὶν ἀπὸ ὅλα αὐτά, τὸ θαῦμα τοῦ 1826 μ.Χ. ἔπαιξε τὸν πιὸ καθοριστικὸ ρόλο γιὰ τὴν οἰκοδόμηση τοῦ νέου ναοῦ ὡς ἔκφραση εὐχαριστίας πρὸς τὸν προστάτη ἅγιο Μηνᾶ. Οἱ χριστιανοὶ τοῦ Χάνδακα ζήτησαν ἀπὸ τὸν Ὀθωμανὸ πασᾶ τὴν παραχώρηση παρακείμενου κήπου γιὰ τὴν ἐπέκταση τοῦ ναοῦ ποὺ ἦταν ἑτοιμόρροπος καὶ μικρός. Ὅμως ἡ όθωμανικὴ διοίκηση ἀπέρριψε τὸ αἴτημά τους καὶ παραχώρησε μόνο τὴν ἄδεια στερέωσης καὶ ἀποκατάστασης τοῦ ὑπάρχοντος ναοῦ.

Τὸ ὅραμα τῶν ὀρθοδόξων χριστιανῶν πραγματοποίησε ὁ Μητροπολίτης Κρήτης Διονύσιος Χαριτωνίδης (1858-1868 μ.Χ.), ὁ μετέπειτα Οἰκουμενικὸς Πατριάρχης Κωνσταντινούπολης (1881-1891 μ.Χ.). Στὶς 11 Νοεμβρίου 1861 μ.Χ. συγκρότησε μεγάλη συνέλευση καὶ ἀνακοίνωσε ἐπίσημα τὴν πρότασὴ του, ἡ ὁποία ἔγινε δεκτὴ μὲ ἐνθουσιασμό. Ἀνοίχτηκε κατάλογος συνδρομητῶν καὶ ὁρίστηκε Ἐπιτροπὴ Ἀνέγερσης τοῦ ναοῦ ἀπὸ ἐξέχοντα πρόσωπα τοῦ Ἡρακλείου. Παράλληλα, ἐξασφαλίστηκε ὁ χῶρος ἀνέγερσης τοῦ νέου ναοῦ καὶ ἐπιλέχθηκε ὡς ὁ πιὸ κατάλληλος ἐρχιτέκτονας γιὰ τὴν ἐκπόνηση τοῦ ἔργου ὁ Ἀθανάσιος Μούσης ἀπὸ τὴν Ἤπειρο ποὺ δραστηριοποιοῦνταν στὴν Κωνσταντινούπολη. Ὁ Ἀθανάσιος Μούσης ἔφτασε ἀπὸ τὴν Κωνσταντινούπολη στὸ Ἡράκλειο στὶς 19 Μαρτίου 1862 μ.Χ. μὲ τὰ σχέδια τοῦ νέου ναοῦ ποὺ ἐγκρίθηκαν ὁμόφωνα ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴ στὶς 20 Μαρτίου 1862 μ.Χ. καὶ οἱ ἐργασίες ἄρχισαν ἀμέσως. Ὁ θεμέλιος λίθος τοποθετήθηκε στὶς 25 Μαρτίου 1862 μ.Χ. Ἡ κολοσσιαία δαπάνη τῆς ἀνέγερσης ἐνισχύθηκε σημαντικὰ ἀπὸ τοὺς πιστοὺς, τοὺς ναοὺς καὶ τὰ μοναστήρια τῆς Κρήτης. Ἀξιοσημείωτο εἶναι τὸ γεγονὸς ὅτι ὁ Σουλτάνος Ἀμπτοὺλ Ἀζὶζ Χὰν ἔθεσε τὸ ἔργο ὑπὸ τὴν προστασία του καὶ χορήγησε μεγάλο χρηματικὸ ποσό.

Ἡ μεγάλη Κρητικὴ Ἐπανάσταση τοῦ 1866–1869 μ.Χ. εἶχε ὡς συνέπεια τὴ διακοπὴ τῶν ἐργασιῶν. Μετά τὴν ἐπανάσταση τοῦ 1878 μ.Χ. καὶ τὴν ὑπογραφὴ τῆς Σύμβασης τῆς Χαλέπας, ἡ ὁποία παραχώρησε νέα προνόμια, οἱ συνθῆκες ἔγιναν πιὸ εὐνοϊκές. Ὁ Μητροπολίτης Κρήτης Τιμόθεος Καστρινογιαννάκης (1882 - 1897 μ.Χ. ) πρωτοστάτησε στὴ συνέχιση τῶν οἰκοδομικῶν ἐργασιῶν ποὺ ἄρχισαν ξανὰ τὸν Ἰανουάριο τοῦ 1883 μ.Χ. Παρὰ τὶς δυσκολίες ποὺ προέκυπταν, οἱ ἐργασίες προχωροῦσαν χωρὶς διακοπή. Τὸ ἔργο ὁλοκληρώθηκε στὶς ἀρχές τοῦ 1895 μ.Χ. . Ἡ τελετὴ τῶν ἐγκαινίων στὶς 16 Ἀπριλίου 1895 μ.Χ. ἦταν τὸ λαμπρότερο γεγονὸς στὴν ἱστορία τῆς Κρήτης κατὰ τὴν ὀθωμανικὴ περίοδο καὶ προσέλαβε χαρακτήρα πάνδημου ἑορτασμοῦ. Ὁ ναὸς ἀφιερώθηκε στὸν Ἅγιο Μηνᾶ (κεντρικὸ κλίτος), στὸν Ἀπόστολο Τίτο (νότιο κλίτος) καὶ στοὺς Ἁγίους Δέκα μάρτυρες τῆς Κρήτης (βόρειο κλίτος).

Ὁ ναὸς, μὲ μνημειακὲς διαστάσεις (43μ. μῆκος, 30μ. πλάτος, 33μ. ὕψος), διατηρεῖ τὴν ἀρχικὴ του ἀρχιτεκτονικὴ μορφή. Συνδυάζει στοιχεῖα σταυροειδοῦς έγγεγραμμένου μὲ τροῦλλο ἐξωτερικὰ καὶ τρίκλιτης βασιλικῆς μὲ πειόσχημο ὑπερῶο ἐσωτερικά. Δύο κωδωνοστάσια ὑψώνονται στὴν ἀνατολικὴ πλευρὰ του. Τὰ ἀρχιτεκτονικὰ μέλη διακοσμοῦνται μὲ κλασικοῦ, ἀναγεννησιακοῦ, ἀνατολίτικου καὶ νεοκλασικοῦ τύπου στοιχεῖα. Ἀρχιτεκτονικὰ πρότυπὰ του εἶναι μνημεῖα τῆς Κωνσταντινούπολης καὶ τῆς Ἀθήνας. Στὸ ἐσωτερικὸ τὰ παλαιότερα ξύλινα στοιχεῖα τοῦ τέμπλου καὶ τοῦ ἐπισκοπικοῦ θρόνου ἀντικαταστάθηκαν ἀπὸ μαρμάρινα ποὺ σχεδίασε ὁ ἀρχιτέκτονας καὶ ἀρχαιολόγος Ἀναστάσιος Ὀρλάνδος (1927-1930 μ.Χ.). Ἤδη τὸ 1920 μ.Χ. εἶχε προστεθεῖ ὁ μαρμάρινος ἄμβωνας. Οἱ τοιχογραφίες τοῦ ναοῦ ἔγιναν τὴ δεκαετία τοῦ ΄60 ἀπὸ τὸν ἁγιογράφο Στυλιανὸ Καρτάκη.

Κάθε χρόνο στὶς 11 Νοεμβρίου, ἡμέρα ἑορτῆς τοῦ Ἁγίου Μηνᾶ, ἐκτίθεται σὲ προσκύνηση τὸ ἱερὸ λείψανὸ του καὶ τελεῖται στὴ μνήμη του Ἀρχιερατικὸ Συλλείτουργο τῶν Ἀρχιερέων τῆς Ἱερᾶς Ἐπαρχιακῆς Συνόδου τῆς Ἐκκλησίας τῆς Κρήτης.

Ιερός Μητροπολιτικός Ναός Ηρακλείου Κρήτης

Ιερός Ναός Παναγίας Μουζεβίκη - Αγίου Μηνά Καστοριάς - Πολιούχος Καστοριάς

Απ’ το 1912 μ.Χ., λοιπόν, και κάθε χρόνο στις 11 Νοεμβρίου, οι κάτοικοι της Καστοριάς θυμούνται μ’ ευγνωμοσύνη τις πάμπολλες ευεργεσίες του Αγίου Μηνά προς την πόλη τους και εορτάζουν με κάθε λαμπρότητα κι επισημότητα την ιερή μνήμη του.

Ο Ναός της Παναγίας Μουζεβίκη - Αγίου Μηνά, γνωστός και ως Άγιος Μηνάς, βρίσκεται στην ενορία Αγίου Θωμά στην Καστοριά και αποτελεί ένα σημαντικό θρησκευτικό και ιστορικό μνημείο. Πρόκειται για μικρό, μονόχωρο ναό ρυθμού επιμήκους βασιλικής, με μεταγενέστερο γυναικωνίτη που προστέθηκε στο κτίσμα κατά τον 19ο αιώνα μ.Χ. Η σημερινή ονομασία του ναού προέρχεται από την τοιχογραφία του Αγίου Μηνά, πολιούχου της Καστοριάς, η οποία βρίσκεται στη δυτική πλευρά του ναού.

Η τοιχογράφηση του ναού ξεκινά στα τέλη του 14ου αιώνα μ.Χ. και ολοκληρώνεται το 1650 μ.Χ., όπως μαρτυρά επιγραφή που σώζεται στον δυτικό τοίχο, αν και αυτή καλύφθηκε κατά την κατασκευή του γυναικωνίτη. Οι τοιχογραφίες, που διατηρούνται σε καλή κατάσταση, αποτελούν έναν σημαντικό πολιτιστικό θησαυρό, καθώς αντικατοπτρίζουν την εξέλιξη της βυζαντινής και μεταβυζαντινής τέχνης στην περιοχή. Μεταξύ των απεικονίσεων ξεχωρίζουν σκηνές από τη ζωή της Θεοτόκου, αγίων και μαρτύρων, καθώς και η εικόνα του Αγίου Μηνά, που δίνει στον ναό τη σημερινή του ονομασία.

Ο ναός, με την απλή αρχιτεκτονική και τον πλούσιο εικονογραφικό διάκοσμό του, αποτελεί ένα από τα χαρακτηριστικά παραδείγματα της θρησκευτικής τέχνης της Καστοριάς. Η παρουσία του Αγίου Μηνά, πολιούχου της πόλης, προσδίδει στον ναό ιδιαίτερη θρησκευτική και ιστορική αξία, καθιστώντας τον έναν τόπο λατρείας και αναφοράς για τους κατοίκους της περιοχής. Σήμερα, ο Ναός της Παναγίας Μουζεβίκη - Αγίου Μηνά παραμένει ένα ζωντανό μνημείο της πνευματικής και πολιτιστικής κληρονομιάς της Καστοριάς.

Ιερός Ναός Παναγίας Μουζεβίκη - Αγίου Μηνά Καστοριάς

Ιερός Μητροπολιτικός Ναός Αγίου Μηνά Σαλαμίνος - Πολιούχος Σαλαμίνος

Ο ναός του Αγίου Μηνά είναι ο Μητροπολιτικός ναός του νησιού και βρίσκεται στο κέντρο της πόλης στην ομώνυμη οδό.

Ο ναός θεμελιώθηκε στις 3 Φεβρουαρίου του 1869 μ.Χ. και εγκαινιάστηκε στις 30 Ιουνίου του 1887 μ.Χ.

Αρχιτεκτονικού τύπου είναι: σταυροειδούς τρουλαίου, τετρακόνιου ναού με αβαθές εγκάρσιο κλίτος και επίμηκες δυτικό κλίτος που καλύπτεται με υπερώο σε σχήμα Π, σύμφωνα με τα ελληνοβυζαντινά πρότυπα.

Ο ναός είναι όλος τοιχογραφημένος και αγιογραφημένος σε δυτικά πρότυπα. Οι εργασίες άρχισαν στις 10 Σεπτεμβρίου 1919 μ.Χ. και τελείωσαν 1 Νοεμβρίου 1925 μ.Χ.. Ο κύριος αγιογράφος ήταν ο Δημήτριος Αθ. Σούτσος και οι υιοί του. Στο ναό επίσης υπάρχουν αγιογραφίες των Σαλαμίνιων Δημητρίου Π. Ανδριανού και του Αλέκου Αθ. Μάθεση καθώς και του Αθηναίου Ιωάννη Αθανασίου. Επίσης υπάρχουν δύο φορητές εικόνες στα μαρμάρινα προσκυνητάρια του Αγ. Μηνά και της Αγ. Μαύρα, που είναι έργα του μεγάλου νεοέλληνα και Σαλαμίνιου ζωγράφου της «Σχολής του Μονάχου» Πολυχρόνη Λεμπέση.

Ο μαρμάρινος δεσποτικός θρόνος είναι έργο του Τήνιου γλύπτη Ιωάννη Χαλεπά (1892 μ.Χ. ) και ο άμβωνας έργο του Τήνιου γλύπτη Νικολάου Σπανού (1894 μ.Χ.).

Ο ναός γιορτάζει: στις 11 Νοεμβρίου.

Ιερός Μητροπολιτικός Ναός Άγιος Μηνάς Σαλαμίνος

Ιερά Μονή Αγίου Μηνά Κοκκινολιθαρίου Θεσπρωτίας - το «Μετέωρο της Ηπείρου»

Ένα πανέμορφο μοναστήρι σε μια πραγματική ανεξερεύνητη και όμορφη περιοχή, με ατελειώτο πράσινο και πλούσια ιστορία.

Η Ιερά Μονή του Αγίου Μηνά στο Κοκκινολιθάρι Φιλιατών, γνωστή και ως «Μετέωρο της Ηπείρου», είναι χτισμένη σε περίοπτη θέση, στη κορυφή απότομου βράχου σε υψόμετρο 420 μέτρων. Η ιστορία της μονής χάνεται στα βάθη των αιώνων και συνοδεύεται από πλήθος θρύλων και παραδόσεων που έχουν διατηρηθεί από γενιά σε γενιά. Σχετικά με την ίδρυση της μονής αναφέρεται ότι η αρχική ονομασία ήταν Εικονολιθάρι επειδή βρέθηκε η εικόνα του Αγίου πάνω στο βράχο που στη συνέχεια κτίσθηκε η μονή. Η μονή είναι μετόχι της Μονής Γιρομερίου τουλάχιστον από το 1667 μ.Χ. Το μετόχι περιελάβανε και άλλα κτίσματα όπως το Δεσποτικό όπου φιλοξενούνταν οι ιερείς, το μαγειρείο, τα κελιά των μοναχών καθώς και τους στάβλους των ζώων των προσκυνητών. Πριν τη κατασκευή της πέτρινης σκάλας, η πρόσβαση στη κορυφή του βράχου γινόταν με καλάθι προσαρτημένο σε τροχαλία. Το κωδωναστάσι της μονής κατασκευάστηκε το 1888 μ.Χ.

Η Μονή, που βρίσκεται στο μικρό χωριό Κοκκινολιθάρι Θεσπρωτίας, ιδρύθηκε πιθανότατα τον 17ο αιώνα μ.Χ. και κατά την περίοδο της Οθωμανικής κατοχής, χρησιμοποιήθηκε από τους ντόπιους τόσο ως χώρος προσευχής όσο και ως καταφύγιο. Ξεχωρίζει ως ένα ιδιαίτερο μνημείο, το οποίο αναδεικνύει την πλούσια βυζαντινή και μεταβυζαντινή παράδοση.

Το Μετόχι του Αγίου Μηνά πανηγυρίζει στις 11 Νοεμβρίου, ημέρα μνήμης του Αγίου. Αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα θρησκευτικά προσκυνήματα και αξιοθέατα του νομού Θεσπρωτίας και είναι ανοιχτή στο κοινό καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους.

Ιερά Μονή Αγίου Μηνά Κοκκινολιθαρίου Θεσπρωτίας

Ιερά Μονή Αγίου Μηνά Κοκκινολιθαρίου Θεσπρωτίας

Ιερό Ησυχαστήριο Αγίου Μηνά Αίγινας

Το μοναστήρι του Αγίου Μηνά είναι ένα από τα σημαντικότερα μοναστήρια της Αίγινας.

Βρίσκεται στον λόφο της Αφαίας, δίπλα στον αρχαιολογικό χώρο και πάνω από τον παραλιακό οικισμό της Αίγινας. Ξαφνιάζει τον επισκέπτη - προσκυνητή, όχι μόνο για την τοποθεσία του μέσα στο πυκνό πευκοδάσος, αλλά κυρίως για τη φιλοξενία και την απλότητα των μοναζουσών.

Το Ιερό Ησυχαστήριο του Αγίου Μηνά κτίστηκε ή μάλλον αναστηλώθηκε και ανακαινίστηκε στα μέσα του προηγούμενου αιώνα με προτροπή του Οσίου Γέροντα Αμφιλοχίου Μακρή της Πάτμου (☦ 16 Απριλίου), πνευματικού τέκνου του Αγίου Νεκταρίου της Αίγινας.

Στο κέντρο του μοναστηριού υπάρχει ο κατανυκτικός ναός του Αγίου Μηνά και δίπλα ένα μικρό παρεκκλήσι αφιερωμένο στον Άγιο Ονούφριο (☦ 12 Ιουνίου). Πλήθος προσκυνητών όχι μόνο από την Αίγινα αλλά και από την υπόλοιπη Ελλάδα επισκέπτονται συχνά το μοναστήρι.

Η πολυπληθής γυναικεία αδελφότητα του Ιερού Ησυχαστηρίου, με Ηγουμένη την γερόντισσα Θέκλα, είναι γνωστή για τις επιδόσεις της στη ιεροραπτική και την ψαλτική.

Το μοναστήρι πανηγυρίζει στις 11 Νοεμβρίου στην εορτή του Αγίου Μηνά και επίσης εορτάζει και την Κυριακή των Μυροφόρων.

Το μοναστήρι είναι καθημερινά επισκέψιμο εκτός από τις μεσημεριανές ώρες (12:00-16:00) που παραμένει κλειστό.

Ιερό Ησυχαστήριο Αγίου Μηνά Αίγινας

Ιερό Ησυχαστήριο Αγίου Μηνά Αίγινας

Ιερό Ησυχαστήριο Αγίου Μηνά Αίγινας

Ιερό Ησυχαστήριο Αγίου Μηνά Αίγινας

Ιερά Μονή Αγίου Μηνά Χίου, οι Μάρτυρες και τα τρία κυπαρίσσια

Είναι ένα από τα περίφημα Μοναστήρια της Χίου είναι αυτό του Αγίου Μηνά και ιδρύθηκε μεταξύ των ετών 1572-1595 μ.Χ. και ανήκε στο Οικουμενικό Πατριαρχείο Κων/πολης. Γρήγορα επανδρώθηκε και γνώρισε μεγάλη ακμή κυρίως κατά την περίοδο του 17ου και 18ου αιώνα μ.Χ. Τότε πολλοί περιηγητές επισκέπτονται το μοναστήρι καταγράφοντας πολλές σημαντικές πληροφορίες στα κείμενά τους. Γύρω από τον ψηλό περίβολο απλωνόταν πλήθος τα κτίσματα της Μονής: το καθολικό, το κωδωνοστάσιο, η βιβλιοθήκη, η τράπεζα, τα κελιά των μοναχών, οι στέρνες, οι φούρνοι, οι αποθήκες, οι στάβλοι. Την περίοδο αυτή λειτουργεί πλουσιότατη βιβλιοθήκη και Σχολή, στην οποία φοίτησαν κορυφαίες μορφές, όπως ο Δανιήλ Φιλιππίδης, ο Πατριάρχης Γρηγόριος ο Ε΄ και ο Μητροπολίτης Χίου Πλάτων Φραγκιάδης.

Στο ιστορικό αυτό Μοναστήρι έγινε μία από τις μεγαλύτερες σφαγές Χριστιανών από τους αιμοσταγείς Τούρκους. Αυτοί εκδικούμενοι την ανατίναξη της τουρκικής ναυαρχίδος από τον πυρπολητή Κωνσταντίνο Κανάρη επέδραμαν στην Χίο και κατέσφαξαν το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού της.

Στις 30 Μαρτίου του 1822 μ.Χ., ημέρα της Μεγάλης Πέμπτης άρχισαν οι διώξεις των Χριστιανών. Αυτοί καταδιωκόμενοι καί ταλαιπωρημένοι αφάνταστα θεωρούντες ασφαλή καταφύγια τα Μοναστήρια κατέφυγαν σε αυτά. Στα καμποχώρια οι κάτοικοι κατέφυγαν στο Μοναστήρι του Αγίου Μηνά. Ήταν πάνω από τρεις χιλιάδες, άνδρες, γυναίκες, παιδιά, νέοι, γέροι, υγιείς και άρρωστοι.

Ιερά Μονή Αγίου Μηνά Χίου

Το πρωί του Πάσχα, στις 2 Απριλίου, οι έγκλειστοι Χριστιανοί παρακολούθησαν την Αναστάσιμη Λειτουργία που τέλεσε ο ιεροκήρυκας Ιάκωβος Μαύρος. Τους εορταστικούς ύμνους, όμως, διέκοψαν οι αλλαλαγμοί της εφόδου των Τούρκων. Τα γυναικόπαιδα συγκεντρώθηκαν μέσα στον Ναό και συνωθούνταν να μεταλάβουν των Αχράντων Μυστηρίων. Κανείς από αυτούς μετά από λίγο δεν ξέφυγε από τον όλεθρο. Το αίμα έρρευσε άφθονο μέσα από τα αυλάκια του νερού του Μοναστηριού και πότισε όλη τήν γύρω περιοχή. Και ο ίδιος ο Ναός κολυμπούσε στο αίμα. Η μοναχή Μακαρία διηγήθηκε το εξής συγκινητικό:

«Την στιγμή που πυροβολισμοί, κλάματα, φωνές, αναστεναγμοί, βόγγοι τραυματιών και γοερές κραυγές μελλοθανάτων ακούγονταν παντού ένας νέος με την αρραβωνιαστικιά του έτρεχαν προς την βορεινή πύλη του τείχους του Μοναστηριού, με την ελπίδα ότι ίσως καταφέρουν και την ανοίξουν, για να ξεφύγουν από την μανία του εχθρού. Την στιγμή, όμως, που άνοιξαν, ένας νεαρός Τούρκος Γενίτσαρος εισόρμησε και άρπαξε την κοπέλα, ενώ ο αρραβωνιαστικός της αιχμαλωτίσθηκε από δύο άλλους.

Στην βίαιη και απέλπιδα προσπάθεια της κοπέλας να ξεφύγει από τα χέρια του γενίτσαρου σχίσθηκε το φόρεμά της και φάνηκε στο στήθος της ο χρυσός της σταυρός με τα ροζ μαργαριτάρια. Η ματιά του γενίτσαρου έπεσε σπινθηροβόλα επάνω του και έμεινε προς στιγμήν σαστισμένος. Οι δύο άλλοι Τούρκοι βαστούσαν τον αρραβωνιαστικό της και παρακολουθούσαν την σκηνή. Βλέποντας τον γενίτσαρο να σαστίζει του φώναξαν: «Δεν είναι καιρός να θαυμάζεις τα κάλλη της κοπέλας»! Αυτός όμως έκανε μια κίνηση. Ανέσυρε από την τσέπη του ένα σταυρό με θαλάσσια σμαραγδένια πέτρα. Την δείχνει στην κοπέλα. Ήταν όμοιοι οι σταυροί, αφού ήταν δώρα του ίδιου πνευματικού τους πατέρα, του νονού τους, στα βαπτίσια τους. Ύστερα από δεκαοκτώ χρόνια τα δυό αδέλφια ανταμώνουν κάτω από αυτές τις δύσκολες συνθήκες. Άφωνος ο γενίτσαρος αγκαλιάζει την αδελφή του και εκείνη παραδίδεται στα αδελφικά του χέρια με εμπιστοσύνη. Σφιχταγκαλιασμένη σηκώνει ο αδελφός την αδελφή και τρέχει για την πύλη. Μόλις, όμως, φώναξε με χαρά η κοπέλα «Κωνσταντή μου» και εκείνος «αδελφούλα μου» μια τουρκική σφαίρα τους ξάπλωσε αγκαλιά στο λιθόστρωτο. Και ενώ το αδελφικό αίμα έσμιξε στο ελληνικό χώμα, ο αρραβωνιαστικός σφάχθηκε πάνω στα δύο πτώματα από τους Τούρκους που τον κρατούσαν.

Σήμερα στο Μοναστήρι του Αγίου Μηνά ορθώνονται τρία πανύψηλα κυπαρίσσια κοντά στην Εκκλησιά, στο πίσω μέρος του μαυσωλείου με τα μαρτυρικά λείψανα των νεομαρτύρων της Χίου, που ζήτησαν καταφύγιο στον Άγιο Μηνά. Το πρώτο είναι του γαμπρού, το δεύτερο της νύφης και το τρίτο του αδελφού. Ζούν και χαίρονται την ελεύθερη Χίο, την ελεύθερη Ελλάδα, και σιγολικνίζονται στον ελεύθερο, μυρωμένο Αιγαιοπελαγίτικο αέρα, αυτόν που αποστερήθηκαν τα τρία νεαρά ελληνόπουλα την ημέρα της Αναστάσεως του Χριστού μας το 1822 μ.Χ.

Ιερά Μονή Αγίου Μηνά Λάρνακας Κύπρου

Η Μονή του Αγίου Μηνά βρίσκεται στην περιοχή της Ορεινής Λευκάρων, πλησίον του δρόμου που ενώνει τα χωριά Κάτω Δρυς και Βάβλα, στα διοικητικά όρια της Βάβλας. Είναι κτισμένη στις όχθες του ποταμού Μαρωνίου και στο μέσο μικρής κατάφυτης κοιλάδας με θαυμάσιο φυσικό περιβάλλον, που αποτελούν ελιές, χαρουπιές, τριμιθιές, σπαλαθιές και σχίνοι. Η Μονή είναι αφιερωμένη στον μεγαλομάρτυρα Άγιο Μηνά. Η μνήμη του τιμάται στις 11 Νοεμβρίου.

Η ίδρυση της Μονής είναι άγνωστη. Η παλαιότερη αναφορά σε αυτήν ανάγεται στα τελευταία χρόνια της Ενετοκρατίας (1489-1571 μ.Χ.). Η Μονή συνέχισε τη λειτουργία της και μετά την κατάκτηση της Κύπρου από τους Οθωμανούς το 1571 μ.Χ.

Το Νοέμβριο του 1737 μ.Χ. την επισκέφθηκε ο μοναχός Βασίλειος Μπάρσκι και περιέγραψε ιδιαίτερα την εορτή του Αγίου Μηνά, όπου γίνεται κάθε χρόνο μεγάλο πανηγύρι και πολλοί άνθρωποι μαζεύονται από τις γύρω πόλεις και τα χωριά, και όπου με την βοήθεια της θαυματουργής εικόνας του αγίου ασθενείς θεραπεύονται από πολλές ασθένειες. Το καθολικό ανοικοδομήθηκε το 1754 μ.Χ. και στολίζεται με ενδιαφέρον ξυλόγλυπτο εικονοστάσιο.

Περισσότερες αναφορές στη Μονή σώζονται κατά τον 18ο αιώνα μ.Χ., περίοδος όπου η Μονή ανακαινίστηκε με πρωτοβουλία και δαπάνες του Ηγουμένου Παρθενίου και τη στήριξη και καθοδήγηση του Μητροπολίτη Κιτίου (1736-1776 μ.Χ.) Μακαρίου Α. Στα χρόνια που ακολούθησαν η κτηματική περιουσία της ενοικιαζόταν από τη Μητρόπολη Κιτίου σε κατοίκους των γύρω χωριών. Στα τέλη της Αγγλοκρατίας η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Κύπρου έθεσε τον γυναικείο μοναχισμό κάτω από την πνευματική εποπτεία της. Το 1965 μ.Χ. από την Μονή του Αγίου Γεωργίου του Αλαμάνου 8 μοναχές αποχώρησαν για να εγκατασταθούν στη Μονή του Αγίου Μηνά. Κτίστηκαν πολλά κελλιά, εργαστήρια, συνοδικό, βιβλιοθήκη, εξωραΐστηκε ο γύρω χώρος και φυτεύτηκαν φρουτόδεντρα.

Η τοιχογραφία του Αγίου Μηνά (1757 μ.Χ.) είναι έργο του αγιογράφου Φιλαρέτου. Μετά από πολλές περιπέτειες λειψανδρίας ή και εγκατάλειψης, το 1965 μ.Χ. η Μονή μετατρέπεται σε γυναικεία, εγκαθίσταται σε αυτήν οκταμελής ομάδα μοναχών, που προέρχονταν από τη μονή Αγίου Γεωργίου του Αλαμάνου, και έκτοτε διανύει περίοδο ακμής.

Για τριάντα πέντε χρόνια (1969-2004 μ.Χ.) εφημέρευε στη μονή ο αρχιμανδρίτης Λεόντιος Χατζηκώστας, γνωστός από το πλούσιο θρησκευτικό και συγγραφικό έργο του.

Σήμερα, οι λειτουργικές ανάγκες της Μονής καλύπτονται από ιερείς που αποστέλλονται από τη Μητρόπολη Τριμυθούντος, στην οποία υπάγεται η μονή από το 2007 μ.Χ.

Ιερά Μονή Αγίου Μηνά Λάρνακας Κύπρου

Ιερός Ναός Αγίου Μηνά Θεσσαλονίκης

Ο Ιερός Ναός του Αγίου Μηνά, θεωρείται ένας εκ των αρχαιοτέρων Ναών της Θεσσαλονίκης. Χρονολογείται από το 5ο μ.Χ. αιώνα. Παρά τις ανοικοδομήσεις λόγω των πυρκαγιών που υπέστη, δεν έχασε το αρχικό του σχέδιο. Οι δύο κίονες οι οποίοι βρίσκονται στην στοά του Νάρθηκα (Κεντρική είσοδος του Ναού), η διαρρύθμιση του Ναού, τα περίφημα γλυπτά παλαιοχριστιανικά κιονόκρανα της Βασιλικής του Αγίου Μηνά, όπως αναγράφονται και φυλάσσονται στο Βυζαντινολογικό Μουσείο των Αθηνών, αλλά και το Βάθρο του Δεσποτικού, ευρισκόμενο στο Ιερό Βήμα του Ναού, αποτελούν την καλύτερη απόδειξη. Η τελευταία ανοικοδόμηση του Ναού έγινε το έτος 1852 μ.Χ., όπως αποδεικνύεται από εντοιχισμένη επιγραφή πάνω από την κύρια είσοδο του Ναού. Όπως διαπιστώνετε από διάφορες πηγές ο Ιερός Ναός του Αγίου Μηνά χρησιμοποιήθηκε στην αρχή ως Μοναστήρι. Εδώ μόνασε ο ‘Άγιος Γρηγόριος ο Δεκαπολίτης τον 9ο αιώνα μ.Χ. Κατά το έτος 1979 μ.Χ. κατά την διάρκεια εργασιών για την αποκατάσταση των ζημιών από το μεγάλο σεισμό του έτους 1978 μ.Χ. (20/6/1978) απεκαλύφθη ημιυπόγειος θολωτή κρύπτη (οστεοφυλάκιο), παραπλεύρως του Ιερού Βήματος, εντός της οποίας βρέθηκαν πλήθος κιβωτίων (20 περίπου) τα οποία περιείχαν ανθρώπινα οστά. Σε πολλά κιβώτια τα οστά ήταν περιτυλιγμένα με επιτραχήλια και έξω των κιβωτίων αναγραφόταν “Ιερομοναχος …. Τάδε” ή “Μοναχός …. Τάδε“. Τα οστά (λείψανα) αυτά, με τη φροντίδα του μακαριστού Παναγιότατου Μητροπολίτου Θεσσαλονίκης κ. Παντελεήμονος του Β, τοποθετήθηκαν σε καινούρια κιβώτια και φυλάσσονται εντός του Παρεκκλησίου του Ναού.

Τέλος σε πλείστα συγγράμματα ξένων και ημετέρων αναφέρεται ο ‘Άγιος Μηνάς ως καμένο Μοναστήρι. “Γιαννίκ Μοναστήρ μαχα λε” (γειτονιά του καμένου Μοναστηριού). Σε πέντε τουλάχιστον ημερομηνίες αναφέρεται ότι κατεστράφη από πυρκαγιές, σε μία μάλιστα αναφέρεται ότι είχε και επιβλητικό τρούλο, ο οποίος ήταν ορατός από την θάλασσα. Κατά την διάρκεια της τουρκοκρατίας δεν μεταβλήθηκε σε τέμενος (τζαμί) από τους Τούρκους. Ίσως επειδή βρισκόταν στο άκρο της πόλης και φοβόντουσαν τους διαφόρους κακοποιούς. Για το λόγο αυτό η Ελληνική κοινότητα είχε δημιουργήσει στο γυναικωνίτη του Ναού κρυφό νοσοκομείο, στο οποίο νοσηλεύονταν οι τραυματίες Μακεδονομάχοι (μαρτυρία Αλεξάνδρου Σκλαβούνου).

Πίσω από την Αγία Τράπεζα, βρίσκεται πέτρινος αρχιερατικός άμβωνας, επί του οποίου, κατά την παράδοση, ανήλθε και μίλησε προς τους Θεσσαλονικείς ο Απόστολος Παύλος. Κατά την παράδοση, ανήλθε και μίλησε προς τους Θεσσαλονικείς ο Απόστολος Παύλος κατά την δεύτερη επίσκεψη του στην Θεσσαλονίκη. Τον βράχο αυτό αργότερα οι Χριστιανοί τον λόξευσαν και χάραξαν πάνω του διάφορα παλαιοχριστιανικά σύμβολα. Επίσης η παράδοση αναφέρει ότι στο χώρο που βρίσκεται σήμερα ο Ιερός Ναός ήταν η κατοικία του Αγίου Ιάσωνος. Ο Άγιος Ιάσων είναι αυτός ο οποίος υποδέχθηκε τον Απόστολο Παύλο στη Θεσσαλονίκη και ο οποίος έδωσε αρκετά χρήματα στους Ιουδαίους και απέλυσαν τον Παύλον και τον Σίλαν.

Ο Ιερός Ναός του Αγίου Μηνά διετέλεσε και Μητροπολιτικός Ναός. Εις αυτόν έγινε και η δοξολογία κατά την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης υπό του τότε Μητροπολίτου Θεσσαλονίκης μακαριστού κ. Γενναδίου, ενώπιον του στρατηλάτη και ελευθερωτή διαδόχου Κωνσταντίνου. Το παραθρόνιο στο οποίο εκάθησε ο διάδοχος βρίσκεται στην αίθουσα (Μουσείο). Ο Ιερός Ναός του Αγίου Μηνά, κατά τη διάρκεια της τουρκοκρατίας υπήρξε κέντρο φιλανθρωπίας και μεγάλης προσφοράς προς την Ελληνική εθνική παιδεία, αφού όπως αναφέρεται στη λογοδοσία των εκκλησιαστικών συμβουλίων της εποχής εκείνης, όλα τα έσοδα του ναού διατίθεντο, σχεδόν για την λειτουργία των Ελληνικών σχολείων. Κατά γενική ομολογία ο Ιερός Ναός του Αγίου Μηνά αποτελεί μοναδικό κόσμημα από άποψη βασιλικού ρυθμού και σύνδεσμο εθνικών πόθων και οραματισμών κατά την μακραίωνη ιστορική πορεία και εξέλιξη της Θεσσαλονίκης και ειδικότερα της Μακεδονίας. Και τέλος από αρχαιολογικής απόψεως ως παλαιοχριστιανικό μνημείο, συγκαταλέγεται μεταξύ των αξιολογότερων μνημείων της Θεσσαλονίκης. Στην είσοδο του Ναού απαγχονίστηκε από τους Τούρκους στις 28 Ιουλίου 1777 μ.Χ. ο Άγιος Νεομάρτυρας Χριστόδουλος ο εκ Κασσάνδρας Χαλκιδικής, ένεκα της μεγάλης του προσφοράς προς την Εκκλησία και το Έθνος.

Ιερός Ναός Αγίου Μηνά Θεσσαλονίκης

Ιερός Ναός Αγίου Μηνά Εμπόριο Εορδαίας Κοζάνης

Ένα θαύμα του αγίου Μηνά έζησαν οι κάτοικοι του ορεινού χωριού Εμπόριο της Κοζάνης, που «χάνεται» μέσα στο καταπράσινο πευκοδάσος.

Οι κάτοικοί του είναι πρόσφυγες από τον Πόντο, την Κωνσταντινούπολη και τη Μικρά Ασία και από τότε, που εγκαταστάθηκαν στο χωριό, ξεριζωμένοι, ζουν με τον καημό του τόπου τους.

Από γενιά σε γενιά μεταφέρεται η νοσταλγία των πατρογονικών εστιών, που τη ζωντανεύουν οι εικόνες και τα εκκλησιαστικά κειμήλια, που έφεραν από τη γη τους και τα εναπέθεσαν στον κεντρικό ναό του χωριού, τον Άγιο Μηνά.

Και η φλόγα για τις χαμένες πατρίδες έκαιγε μέσα τους βασανιστικά. Και κάθε τόσο και κυρίως στη γιορτή του αγίου Μηνά του θαυματουργού, τον παρακαλούσαν, ασπαζόμενοι το τεμάχιο του λειψάνου του, που φυλάσσεται εκεί και από το οποίο αναδύεται μια άρρητη ευωδία, να τους λυτρώσει από τον πόνο της στέρησης.

Και το θαύμα ναι, το θαύμα έγινε!

Ο Άγιος Μηνάς ενέπνευσε τον εφημέριο του ναού, αλλά και πιστούς, όπως οι ίδιοι ομολογούν να κάνουν κάτι τολμηρό.

Εντός του εξωτερικού χώρου του ναού ανήγειραν, μετά από ευλογία του Οικουμενικού Πατριάρχη, με δωρεές αποκλειστικά, αλλά και πολύμοχθη και μακροχρόνια εθελοντική χειρωνακτική εργασία πιστό αντίγραφο του Ναού της του Θεού Σοφίας (Αγια – Σοφιάς) της Κωνσταντινούπολης, πιστό αντίγραφο του Πύργου του Γαλατά της Κωνσταντινούπολης, καθώς και παρεκκλήσι της Αγίας Αναστασίας της Φαρμοκολύτρας.

Με ψηφίδες πήραν μορφή τα ψηφιδωτά της Αγίας Σοφίας, ενώ στον Πύργο του Γαλατά υπάρχει κειμηλιαρχείο και κέντρο νεότητας, καθώς και παρεκκλήσι της αγίας Θεοδοσίας με διαβατικές στοές.

Από το μηδέν ανέστησαν, με τη στήριξη και παρουσία δίπλα τους του Αγίου Μηνά, το πληγωμένο όνειρο της καρδιάς τους. Τα θαύματα του Αγίου Μηνά δείχνουν τη σιωπηλή διεργασία της πίστης, η οποία ξεφεύγει από του νου μας τις περιορισμένες δυνατότητες.

Χτίστηκε στα θεμέλια του παλαιού ναού το έτος 1815 μ.Χ. Ο ρυθμός του ναού είναι τρίκλιτη Βασιλική με ξύλινη στέγη. Ο μεγαλύτερος πλούτος του ναού είναι οι αγιογραφίες του που διακρίνονται σε κινητές και ακίνητες και χωρίζονται σε τέσσερις κατηγορίες. Της Βυζαντινής τεχνοτροπίας που χρονολογούνται από το 1540 έως το 1574 μ.Χ. Της Μακεδονικής τεχνοτροπίας δηλαδή ανάμεικτης βυζαντικής τέχνης και αναγεννησιακής τεχνοτροπίας, είναι οι εικόνες του τέμπλου που χρονολογούνται από το 1815 έως το 1850 μ.Χ. Σε εικόνες που έφεραν οι πόντιοι πρόσφυγες το 1924 μ.Χ. από την Αργυρούπολη του Πόντου και χρονολογούνται από το 1905 έως το 1906 μ.Χ. και σε εικόνες από το 1930 μ.Χ. και μετά με ρυθμό βυζαντινό!

Τα έργα αυτά πραγματοποιούνται από τον Αρχιμανδρίτη π. Ναθαναήλ Φίλιο.